— 307 — 
De oven, waarin dit plaats heeft, wordt meestal in een hellend 
gedeelte van het terrein uitgegraven en is ongeveer 1'/, Meter 
hoog. Men holt hierin een vuurruimte uit en versterkt de opening 
met klei en steenen. Een schoorsteen is niet aanwezig ; achter 
de pan is slechts een rookopening gelaten. In grootere gambir- 
kokerijen heeft men een vuurhaard aangebracht, waardoor veel 
brandstof bespaard kan worden. In den regel heeft men twee 
pannen, waarvan de een als kookpan dienst doet, de andere als 
voorwarmer. De kookpan is meestal van gietijzer of koper met 
‚een doorsnede van 144 Meter. 
Een nieuw kooksel wordt begonnen door het reeds eenmaal 
afgetrokken blad nogmaals op te koken en het vocht aan te 
vullen tot ongeveer twee honderd liter, Na eenigen tijd wordt 
het thans volledig uitgetrokken blad verwijderd en in een houten 
goot geworpen, die langzaam helt naar den voorwarmer, zoodat de 
afloopende vloeistof hier weder in terecht komt. Men overgiet 
het blad nu rijkelijk met water en spoelt zoo alle extract af. 
Op deze wijze verkrijgt men het waschwater, dat bij de volgende 
__koking dienst zal doen. Het afgetrokken blad wordt gewoonlijk 
als meststof in de pepertuinen gebruikt. 
In de kookpan heeft met onderwijl een tweehonderd kilogram 
versch gambirblad toegevoegd dat na ongeveer een half uur 
uitgekookt is. Het blad wordt met houten stampers goed dooreen 
gewerkt en gekneusd; daarna schept men het in de goot. 
Het extract laat men nu geruimen tijd doorkoken waardoor 
het langzamerhand indikt. In het midden van de pan hangt men 
een halven klapperdop, die van onderen een opening heeft en 
zoodanig ís opgehangen, dat de rand juist met de oppervlakte 
van de vloeistof gelijk is. Door hevig koken ontstaat een strooming, 
die naar het midden van de pan is gericht en waardoor lang- 
zamerhand alle drijvende verontreinigingen in den klapperdop 
terecht komen, die van tijd tot tijd wordt geledigd. 
Meer dan de helft van het water moet door indampen worden 
verwijderd; de koker beoordeelt de dikte van het extract door 
tusschen de vingers een paar druppels van de afgehaalde vloeistof 
te nemen en de kleverigheid te beoordeelen, Het soortelijk 
gewicht bedraagt dan tusschen 1.106 en 1.123 (Dr. J. BOSSCHA). 
Het vuur wordt thans gedoofd en het extract met een grooten 
