— 517 — 
„naar de gesteldheid of mulheid der gronden van verschillende 
„grootte vallen, waarvan de uitmuntendste grootte aan die van 
„eenen gesloten vuist evenaart”, 
De respectievelijk van 1794, 1804 en 1812 dateerende mede- 
deelingen van ENGELHARD, VAN IJSSELDIJK en CRAWFURD 
omtrent aardappelcultuur bij Tjimahi, op den Tengger en in het 
Kedoesche, worden door Dr. PARAVICINI vermeld of aangehaald. 
Uit deze van 1785 tot 1812 loopende gegevens blijkt, dat om- 
streeks het jaar 1800 de aardappelcultuur op Java plaatselijk 
reeds van niet geringe beteekenis was en zonder bezwaar mag 
worden aangenomen, dat in de eerste helft der negentiende 
eeuw die cultuur met de gestadige toename van het aantal 
aardappel-etende Europeanen geleidelijk grooter uitbreiding ver- 
kreeg, zoodat zij reeds belangrijk moet zijn geweest tijdens 
JUNGHUHN's eerste verblijfperiode (13 October 1835 — 27 Au- 
gustus 1848) op dit eiland. In deze 13 jaren, waarin JUNGHUHN 
onverpoosd de reusachtige hoeveelheid bouwstoffen bijeenbracht 
voor zijn monumentaal werk Java, doorkruiste hij te paard of 
te voet — steeds dus op een wijze, die gemakkelijk rustige 
waarneming toeliet — de bergstreken van bijna het geheele 
eiland en hij moet derhalve van den omvang der aardappelcul- 
tuur op de hoogte geweest zijn, Wel zonderling zou het dus 
wezen, als hij die getrouw alle hem bekende cultures vermeldde, 
zelfs die der toen nog maar weinig verbreide cassave, een zoo 
belangrijke plant, als de aardappel in zijn tijd reeds was, zou 
hebben doodgezwegen,— Dit is dan ook niet het geval. Dr. PA- 
RAVICINI'S uitspraak op dit punt is ten eenenmale onjuist, 
JUNGHUHN maakt integendeel herhaaldelijk van de aardappel- 
cultuur melding. Uit den tweeden druk van zijn Java, als No, 
13 op de door Dr. PARAVICINI gegeven litteratuurlĳst 
voorkomend, citeeren wij: 
deel 1, pag, 407. Beschrijving van de cultures der Tweede Zone: 
„Aardappelen, Kentang of Oebi wolanda, Solanum tubero- 
„sum L., worden in deze zone op vele plaatsen geteeld ; zij leveren 
„zeer smakelijke knollen, die echter door de Javanen zelden worden 
‚genuttigd, maar met tuinvruchten en groenten van verschillende 
„soort als kool, salade. . . „en andere meerendeels worden verkocht 
„ten gebruike der Europeërs, die in het laagland gevestigd zijn’, 
