ee 
geen kans als huisratten, geen kans als boomratten, geen 
kans als veldratten. 
Iets beter staat de kans voor soorten, wier levensgewoon- 
ten hun een speciaal milieu aanwijzen, waar ze geen of wei- 
nig concurrentie hebben, of alleen van soorten, welke een 
zoodanig genotype hebben, dat ze in den regel niet met de in- 
dringende soort paren. Mus norvegicus vermengt zich niet 
met dieren uit de rattus-groep, en kan dus zonder onder te 
gaan voortdringen in een territoriun, dat reeds met huis- 
ratten, veldratten en boomratten bevolkt is, 
Het is ons gelukt, een methode te vinden om te bereiken, 
dat in kooien rattusmannetjes met norvegicusvrouwtjes 
paren, maar nooit is na een zulk paring een norvegicus vrouw- 
tje zwanger geworden. Er is geen bepaald antagonisme tus- 
schen norvegicusratten, en ratten uit de rattusgroep zooals 
doer enkele schrijvers wel eens wordt aangenomen. 
Zet men in een kleine kooi twee norvegicus bijeen, die 
niet te voren elkander kenden, dan vechten ze zelden; zet 
men een norvegicus en een rattus samen, dan gebeurt er 
ook in den regel niets bijzonders, maar zet men zonder meer 
twee rattus-ratten in een kleine kooi bij elkaar, dan vechten 
ze meest op leven en dood. 
Mus norvegicus is een echte aardrat (jerd-rot, Friesch) 
waterrat, rioolrat, en wordt op Java, in streken waar 
de woningen geen verhoogde vloeren hebben, en waar 
veel overdekte riolen zijn, zooals in Solo en Soerabaja, 
een huisrat. Merkwaardig is het, dat deze rat, welke in 
de oude landen waar ze inheemsch is minstens even een- 
vormig is als bijvoorbeeld de huisrat of de boomrat op Java, 
hier, waar de verspreiding er op wijst, dat de soort betrek 
kelijk kort geleden is ingevoerd, buitengewoon varieert in 
grootte, beharing, kleur en schedelvorm. Het komt ons 
waarschijnlijk voor, dat deze groote variabiliteit te wijten 
is. aan kruising met hier inheemsche water- en rioolratten 
Gunomys en Bandicota-soorten. Wanneer het mogelijk zal 
zijp, Bandicota in kooien tot voortplanting te brengen, dan 
zal het zeer interessant zijn, na te gaan, of Mus norvegicus 
en Bandicota vruchtbare bastaarden produceeren. 
