Een enkele maal gelukt het fokken ook wel in een meer open 
kooi, met minder nestmateriaal, maar in zulk een kooi isde 
kans te groot dat de vader de jongen doodt, of de moeder 
zoo veel stoort, dat zij het nest verlaat. Het is onze erva- 
ring, dat een jong vrouwtje, dat eenmaal een nest jongen 
doodde of verwaaloosde, zoo goed als zeker voor het verdere 
werk verloren is. De vrouwtjes verlaten meestal de eerste 
twee dagen het nest niet. Daarna stoppen zij de jongen 
tegen den avond in en begraven, als zij kunnen, alles onder 
zand, om het pas in het eind van de nacht weer op te gra- 
ven. Wanneer de jongen drie dagen oud zijn, laat de moeder 
eventueel nog aanwezige jongen uit een vorige worp in het 
nest toe, maar alleen de vrouwtjes. Pas wanneer de nest- 
jongen op een leeftijd van tien à elf dagen de oogen openen, 
wordt ook de vader in het nest toegelaten; de jonge manne- 
tjes worden geweerd tot de nestjongen goed voor zich zelf 
zorgen kunnen. Voor het bestudeeren van de levensgewoonten 
van ratten uit deze groep is een oneindig geduld noodig. 
Gewoonlijk komen ce dieren eerst 'savonds in actie, maar 
wanneer het vertrek geheel donker kan worden gemaakt, 
is het mogelijk ook overdag het doen en laten van de dieren 
bij het licht van een lantaarn na te gaan. Naar onze erva- 
ring maakt zwak kunstlicht hoegenaamd geen indruk op 
ratten of muizen. Parende of fourageerende ratten, die bij 
het minste geritsel raar hun schuilhoeken vluchten, blijven 
rustig eten of spelen ook wanneer men een brandende kaars 
vlak voor hen heen en weer beweegt. In Bussum maakten 
we een soort keldertje, waarvan de zijwanden bestonden uit 
de voorkanten van achttien diepe kooien. Het was mogelijk 
in die kooien de ratten, zelfs pasgevangen wilde, waar te 
nemen door eerst een half uur in donker te wachten en dan 
voorzichtig de vlam van een olielantaarntje hooger te draaien. 
Om de ratten rustiger te kunnen observeeren trachtten we 
er eenige tam te maken. Jonge Mus decumanus worden zonder 
meer volkomen tam. Om Mus rattus te temmen is het 
noodig, de nestjongen, wanneer ze nog geen week oud zijn, 
eenige malen per dag in handen te nemen. Dat kan natuur- 
lijk alleen, wanneer de moeder mak genoeg is om een der- 
Teysmannia, 1917. : 2 
