tt te nn nett nt eneen he rete eter Reede Are 
BOEKBESPREKINGEN. 
Eén of meer gewassen per onderne- 
ming? Eenige opmerkingen naar aanl. 
v. een lezing, door den Directeur v, h 
Caoutehouebedrijf v. h. Boschwezen 
over bedrijfspolitiek bij overjarige cul- 
tures te Paramaribo gehouden; door 
Dr. P. J.S. CRAMER, Oud-Directeur van 
den Landbouw in Suriname (Niet in 
den handel). 
Dr, P. J. S. CRAMER heeft, toen hij nog Directeur van den 
Landbouw in Suriname was, aangeraden, dat de plantages 
daar zich op meer dan één cultuur zouden toeleggen om 
daardoor het aan tropischen landbouw verbonden risico te 
verminderen, 
Na het aftreden van Dr. €. heeft de heer H.J. vaN 
HasseLT, Directeur van het Caoutchoucbedrijf van het Bosch- 
wezen, tijdens zijne reis naar Suriname in eene vergadering 
van de Surinaamsche Landbouwvereeniging over deze raad- 
geving den staf gebroken, en daarbij o. a, de volgende stel- 
lingen verkondigd: 
1) „Het principe, niet alles op één kaart te zetten en ten- 
gevolge daarvan het drijven van meer dan één cultuur op 
de kleine Surinaamsche plantages is een economische fout”. 
2) „Het kapitaal zal zich voor eene zoodanige onderne- 
ming (met meer dan één cultuur) minder interesseeren”. 
„In Indië ziet men dan ook bijna uitsluitend zuivere onder- 
nemingen”. 
3) „In Indië heeft zich de risicoverdeeling op de plantage 
slechts bij een gering aantal ondernemingen voorgedaan, die 
in moeilijke tijden van 30 tot 40 jaar geleden door gebrek 
aan kapitaal en durf hun heil gezocht hebben in meerdere 
cultures. Ze liggen in Midden-Java, dat tevens de streek 
is van de meest conservatieve Java-planters. Ze hebben 
sedert evenwel een noodlijdend bestaan gevoerd, ze vermin- 
