ze WN en 
deren voortdurend in aantal en zullen te gronde gaan, in- 
dien ze niet grondig door toevoer van meer kapitaal en mo- 
derne planters gereorganiseerd worden”. 
4) „De schitterende resultaten van de cultuuronderne- 
mingen in Oost-Indië werden zonder uitzondering verkregen 
van die met één gewas. Men zou in O, I, aan iemands ver- 
stand twijfelen, indien men een goede thee- of suikeronder- 
neming zou aanraden tot vermindering van de risico een 
tweede cultuur aan te vatten”. 
5) „Een van de belangrijkste nadeelen is evenwel, dat 
het kunnen en weten van het personeel der plantage ver- 
deeld wordt over meerdere gewassen, wat onherroepelijk 
tot nadeel van ieder gewas op zich zelf moet uitloopen”, 
„In het algemeen kan men zeggen, dat de cultuur van een be- 
paald gewas het beste gedreven wordt op de zuivere plantages. 
Van deze plantages zijn verbeterde aanplantmethoden en 
verbeterde fabricatiemethoden te verwachten. De vooruit- 
gang op ieder gebied komt met de specialisatie”, 
Deze en andere stellingen werden reeds op de vergadering 
tegengesproken door Surinaamsche planters en worden thans 
in bovengenoemde brochure door Dr. CRAMER grondig weerlegd 
met gebruikmaking van gegevens, die hem hier van vele 
zijden bereidwillig ter hand zijn gesteld en die hij zoowel 
vóór als na zijn verblijf in Suriname op zijne menigvuldige 
reizen in de cultuurstreken van Java heeft kunnen con- 
troleeren. 
Eene lezing der verdienstelijke brochure verdient dan ook 
alleszins aanbeveling. 
Welk standpunt nemen nu de Javaplanters met ondervinding 
van verdeeling van risico in ten opzichte van deze strijd- 
vraag ? 
Indië vergeet gauw, ook duur gekochte lessen. Schrijver 
dezes is nog een der weinigen van de oude planters, die ver- 
schillende ernstige crises in de culturen hebben mede gemaakt. 
Hoe was het verloop daarvan? 
Tijdens de groote crisis in de jaren tachtig waren de meeste 
ondernemingen in handen van cultuurbanken of groote firma’s, 
hetzij direkt, hetzij indirekt, als geldschieters. 
