Theoretisch was dit misschien een fout, maar het won onder- 
houd uit en van de oogsten werd nog geprofiteerd, totdat de 
nieuwe culturen in productie kwamen. 
Ook werd bij herontginningen veelal aan Inlanders toege- 
staan, tweede gewassen er tusschen te planten, dus volgens de 
„Feld-Waldbau”-methode, ook bij het Boschwezen in gebruik. 
Wel viel het velen moeilijk, de oude aanplantingen bij tijds 
uit te kappeu, als die de jonge aanplantingen hinderden; mij 
is o,a. een geval bekend, dat de administrateur-eigenaar, die 
het niet over ’t hart kon krijgen, zijn oude koffieboomen op te 
ruimen, op reis gingen bĳ zijn vertrek zijn employé met ont- 
slag dreigde, als bij zijn thuiskomst de boomen niet weg waren! 
Eigenaren en personeel stelden zich met gering inkomen 
tevreden om alles aan den aanplant te geven; men leefde een- 
voudig, maar bleef gastvrij en deelde aan collega’s de opgedane 
ondervindingen omtrent nieuwe culturen mede. 
Men zag in, dat voorlichting noodzakelijk was, grondde 
daarom eene plantersvereeniging, waarin praktische en the- 
oretische voordrachten werden gehouden, en besloot spoedig 
tot oprichting van een cacaoproefstation. 
Zoo zuinig men overigens werkte, hiervoor werd besteed 
zooveel slechts mogelijk was; vergis ik mij niet, dan werd 
f 3— per bouw gecontribueerd. 
Ik heb het voorrecht gehad, lange jaren tusschen deze plan- 
ters te leven; gemakkelijke karakters waren het in den strijd 
om het bestaan gewoonlijk niet geworden, maar „meest 
conservatief” en minder geschikt, zooals de hr. v. H. ze 
noemt? Het is te hopen, dat Java bij komende crises al- 
tijd over mannen met zulk taai doorzettingsvermogen en 
zulke veelzijdigheid te beschikken zal hebben! 
In dit volgens v.H. achterlijke Midden-Java heeft het 
Gouvernement slechts bij groote uitzondering kwijtschelding 
van canon verleend, hoogstens uitstel van betaling; in andere 
streken van Java met „zuivere culturen” is kwijtschelding 
meer voorgekomen. 
Welke zijn nu de resultaten geweest van de gevolgde 
verdeeling van het risico door het aanvatten van verschil- 
lende culturen ? 
