— 138 — 
neptunische gesteenten anderzijds; men zou echter ook nuchter 
Hollandsch kunnen spreken van vuur- en watergesteenten. 
a. De groote verschillen in scheikundige samenstelling, die 
de gloeiend-vloeibare massa (het magma) in verschillende tijd- 
perken en-op verschillende plaatsen op aarde heeft gehad, zijn 
oorzaak van een groote verscheidenheid van vulkanische ge- 
steenten, waar te nemen aan de grootere of kleinere kristallen 
van uiteenloopende kleuren en vormen (de mineralen), die men 
veelal reeds met het bloote oog kan zien. 
Op Java, een land, dat, geologisch gesproken, nog zeer jong 
is, Is die verscheidenheid echter gering. De vulkanische ge 
steenten, waar het hier om gaat, behooren alle tot de groep 
der andesieten en basalt, en een nadere chemische en mineralo- 
gische onderscheiding is hier niet noodig. 
De bedoelde gesteenten zijn als magma door vulkanische 
werkingen aan de oppervlakte der aarde gekomen. Soms 
werd het magma kalmweg door de kraters maar buiten gedrukt, 
— als verf of tandpasta uit ’n tube-, en vloeide dan“langs dé 
hellingen van den vulkaan af als lava. Soms — en dat was 
vooral zoo hier op Java — bevatte het magma in opgelosten 
toestand gassen tot ’n heel hooge spanning; deed zich dan 
ergens in de bovenliggende aardkorst een zwakke plek voor, 
dan braken de gassen zich daardoor heen baan, en — evenals 
in het huishouden het springen van een ajerblandaflesch een 
ernstige gebeurtenis is, met eerst uitblazen van veel vloeibaar 
stof naar alle kanten, gevolgd door uitvloeien van de borre- 
lende vloeistof, — zoo heeft de natuur in deze streken (’t laatst 
hevig in 1888 bij Krakataoe) menigmaal een soortgelijk 
schouwspel vertoond, alleen op onvergelijkelijk: veel grootere 
schaal. Bovendien was het geen ajerblanda, doch magma, 
waar de natuur mee werkte; vloeibaar gesteente, dat in de 
lucht onmiddellijk vast werd als asch, zand, steentjes, en groote 
steenen of bommen. | 
Verreweg het grootste deel van hetgeen van Java nu boven 
de zee uitsteekt, is eenmaal aldus door de lucht gevlogen ; 
het soort vulkanen hier levert door de bank veel asch; en 
maar weinig magma is kalmweg als lava uitgevloeid. Geen 
