— 183 — 
dividend geeft dan bij aanwending van grooter kapitaal mogelijk 
zou zijn. 
Een ander middel, dat veiliger is, doordat het twee kansen 
geeft, is het dooreenplanten van twee gewassen. 
De keuze wordt bepaald niet alleen door de uitkomsten van 
waarnemingen, waarbij die van biologischen aard als hoogst be- 
langrijke een plaats vinden naast agronomische, klimatologische, 
enz., maar ook door de wijze, waarop de twee te kiezen gewassen 
zich tegenover elkaar gedragen. Cultuurplanten, die elkaar bij het 
opgroeien hinderen, vóór zij tot volle productie komen, brenge men 
bij voorkeur niet samen. De Ficus elastica b.v. heeft zoo’n slechten 
invloed op andere gewassen, dat het niet slagen daarvan in de 
nabijheid van dezen zwakken rubberproducent allerminst zegt, 
dat de verdrongen buur nog minder voordeel zou geven. 
Hevea en Robustakoftie, Cacao en Pala kunnen echter zeer ge- 
schikt naast elkaar opgroeien. Bij het planten moet men er natuur- 
lijk op rekenen, dat een van de beide later zal moeten verdwijnen. 
Waar A het best gedijt, zal B moeten verdwijnen en omgekeerd. 
Het veiligste zal wel zijn, in een deel van de aanplant het eene ge- 
was uitsluitend of overheerschend te laten staan, in een ander deel 
het andere. Slaagde een der gewassen overal aanmerkelijk beter 
dan het andere, dan zal, als de onderneming alles op die ééne mo- 
menteel betere kaart durft zetten, het laatste geheel worden uitge- 
worpen. Het feit, dat het overgroote aantal ondernemingen met 
overjarige gewassen het meerkaartenstelsel toepast, wijst er wel 
op, dat de meeste het veiliger achten, niet al te spoedig tot uitwer- 
pen over te gaan, liever het voor het oogenblijk misschien minder 
voordeelige splitsen toepassen om het nadeelig verschil te beschou- 
wen als een risico-premie op de kwade kansen, die de altijd wis- 
selende markt brengen kan. Menige onderneming heeft van een 
bijna uitgeworpen gewas later nog groote voordeelen genoten. 
Dat de beide gewassen wel eens te lang door elkaar aangehou- 
den worden, zoodat ze elkaar hinderen, komt stellig voor. 
Dat de gemengde aanplant zwaarder eischen stelt aan het be- 
heer, zoodat dit niet altijd doelmatig kan genoemd worden, komt 
even stellig voor. Maar dat is geen reden om niet door toepassing 
van dit systeem de kansen van welslagen ongeveer te verdubbelen. 
Dat zoowel buiten als op Java veel gemengd aangeplant wordt, 
