=s ÂEl ZS 
boom per jaar, en dit verschil is zoo groot, dat, naar men in 
„Die Kokospalme” van Paul Preus op blz. 53 en 54 kan 
lezen, een wijd plantverband grooter voordeelen oplevert dan 
een nauw dito. De opbrengst per bahoe of per H. A. aan 
te geven in pikols copra lijkt mij een vastere maat dan op- 
gave van het aantal vruchten per boom. De beheerder van 
de hierbedoelde onderneming heeft, door ervaring geleerd, het 
latere verband vergroot. Voor dezen jongen aanplant was de 
berekende opbrengst per boom en per jaar 58 noten. Ver- 
scheidene boomen in den aanplant bereikten dit aantal niet; 
juist omdat deze onderneming nog zoo jong is, komt het mij 
verstandiger voor om tot kap over te gaan en niet voort te 
sukkelen met de slechte opbrengers, die vervangen kunnen 
worden. Voor de nieuwe ontginning lijkt het me tevens wen- 
schelijk, de bestaande verschillen in typen af te zonderen in 
bepaalde vakken of rijen, om zoo doende van de gescheiden 
copra’'s studies te kunnen maken. Over den geheelen aan- 
plant genomen zijn 255 noten noodig om 1 pikol copra te 
leveren. De oogst heeft 2 X per maand plaats; men plukt 
alle vrucht dragende boomen: de aan een tros voorkomende 
rijpe vruchten haalt men af; blijven er nog een of twee min- 
der rijpe noten over, dan plukt men die ook mee. De rede- 
neering is deze: door die vruchten ook mee te oogsten ver- 
oorlooft men den boom aan een jongere tros de sappen af te 
staan en zoodoende deze vlugger tot rijping te brengen. Die 
redeneering kan tot gevaarlijke oogstwijzen aanleiding geven; 
slechts scherp toezicht kan verhinderen dat te jonge vruchten 
mee geoogst worden. De oogst van de onderneming wordt 
zoo spoedig mogelijk in de zon of boven vuur gedroogd. 
Het onderhoud van den aanplant bepaalt zich tot 2 of 5 X 
ploegen per jaar en ook wieden (vorken); met groenbemesters 
te planten tracht men voorts de alang-alang te onderdrukken. 
De aanplant ligt 1'/, M. boven zeepeil en 2 paal van ’t strand, 
zoodat slechts hier en daar greppels voorkomen. 
De onderneming „Pesantren” aan de noordkust bij de mon- 
ding van de kali Tjomal gelegen, vertoont een ander beeld; 
de onderneming ligt vlak bij de kust en vele kreken door- 
snijden 't land. De hoogste plekken van het land liggen 40 
