bb 
door grondbewerking toe te passen. De patjoel kon, ondanks 
de tegenwerking van het altijd conservatief bijgeloof, een 
plaats verkrijgen. Zoo werd de hoema een #par, die wel af 
en toe verlaten werd, doch waarop men telkens toch weer 
terug kwam. 
Plantte men behalve rijst ook andere gewassen, dan sprak 
men liever van tegal of kebon. Het aantal namen, vooral 
ook voor de tallooze tusschenvormen, waarvan vele nog niet 
verdwenen zijn, is legio. Ik zal u niet vermoeien met een 
betrekkelijk nuttelooze opgave dier namen, waar het ons slechts 
om de zaak te doen is, 
Uit de tipar kon zich op sommige plaatsen de sawah-tadah 
ontwikkelen. De tipar kon niet altijd aangelegd worden op 
gronden, die geen overlast van water hadden. Door den grooten 
regenval in den West-moesson stonden vele velden blank. 
Al spoedig bemerkte men, dat dit voor de rijst eer een 
voordeel dan een nadeel was; vooral, toen men door natuurlijke 
teeltkeus variëteiten had afgezonderd, die een altijd natten 
bodem prefereerden. Men deed eenige moeite om het water op 
het land te houden en kwam zoo in het bezit van sawah’s 
van regen afhankelijk. Tegelijkertijd werd het gebruik van 
den patjoel algemeen en verscheen de ploeg. 
Ook rechtstreeks uit de hoema ontwikkelde zich de sawah; 
wellicht nog vóór het gebruik van den patjoel. 
De hoema, op de gewone wijze aangelegd, werd van water 
voorzien door met de hand een geul te maken, waardoor het 
regenwater naar de hoema werd geleid. Ruigte werd aan 
den laagsten rand verzameld om het water tegen te houden. 
Na den oogst verliet men de hoema weer, maar na eenige 
jaren kwam men er terug en vond dan nog de teekenen van 
den vorigen aanleg. 
In den zoogenaamden Preanger-bouw bereikte de natte rijst- 
cultuur zoo niet een eindpunt, dan toch zeker een zeer ver 
ontwikkeld stadium, dat bogen kan op groote intensiteit. Soms 
zeer lange leidingen met talrijke kostbare kunstwerken voeren 
het bevloeiïngswater aan op de sawahvakken, die bestaan uit 
een aaneenschakeling van kleine terrassen, nauwkeurig volgens 
de hoogtelijnen van het terrein aangelegd. 
