EERE gt 
tropische landen, daar deze bijna zonder uitzondering in dicht- 
heid van bevolking of economischen ontwikkelingstrap bij Java 
achterstaan, zoodat zij meer het oog gericht houden op Java 
als voorbeeld, dan dat wij bij hen in de leer kunnen gaan. 
Wij kunnen wel profiteeren van het voorbeeld, dat West- 
Europa geeft, waar de cultuur op droge gronden op den 
hoogsten trap van ontwikkeling staat. Maar het voorbeeld 
kan niet zonder meer nagevolgd worden, omdat we hier een 
totaal andere gewassenkeuze moeten toepassen. In Holland 
past men in sommige streken een vruchtomloop toe van zeven 
of acht jaar, 1/5 van het land is dan bezet met aardappelen, 
2/5 met granen, 1/5 met klaver en 1/5 met klavergras. 
Tets soortgelijks vinden we reeds in Oost-Java, met een 
omloopstijd van drie jaar. 
Op Galoehan, een groot erfpachtperceel in het gewest Kediri, 
plant men na riet, dat aan de suikerfabriek verkocht wordt, 
katjang-toenggak als groenbemester, daarna cassave. De uit- 
komsten zijn schitterend. Voor de Kloetgronden kan eike 
tani aan deze vruchtwisseling een voorbeeld nemen. Geheel 
zonder kapitaal is het voorbeeld echter niet te volgen. Daar- 
voor stelt de rietaanplant te hooge eischen. 
De wisseling van agave met cassave, door de Handelsver- 
eeniging Amsterdam toegepast inzonderheid om een ernstige 
plaag in de cassave te bestrijden, is door de kleine landbezitters 
moeilijk na te volgen. 
Op het eiland Madoera, waar klimaat en grond geheel andere 
vraagstukken ter oplossing ‘aanbieden, plant de landbouwer 
liefst alle gewassen, waarvan hij iets verwacht, door elkaar. 
Het moet dan al heel slecht gaan, wil hij nietsoogsten. Van 
vruchtwisseling is dan echter niet te spreken, tenzij gij verschil 
ziet tusschen een aanplant, waarin mais, cassave en drie ka- 
tjangsoorten gemengd voorkomen, en een tuin, waarin die drie 
katjangsoorten gemengd staan met mais en cassave. 
Zooals ik u reeds zei, we weten nog te weinig van den 
invloed, dien de gewassen op verschillende gronden uitoefenen 
op het volgend gewas. In het algemeen kan men wel zeggen, 
dat mais na cassave niet veel belooft. Op goede gronden 
valt dit echter ook nog wel mee. 
