141 



Begaafd met een buitengewoon helderen en practischen blik, 

 doorzag Mulder de verschillen<le ihecriën van Lilbig beter dan 

 een van zijn tijdgenooten en merkte zeer gooil op hoe eenzijdig 

 en onpractisch deze veelal waren. Zoo is het clan ook niet te ver- 

 wonderen dat Mulder in zijn hoofdwerk: ,,dc scheikunde der bouw- 

 bare aarde" bijna dooiloopend tegen Liebki polemiseeit. Mulder 

 heeft in dit opzicht echter betrekkelijk slechts zeer weinig succrs 

 gehad en eerst nu in de laatste vijftien j lar komt men langzamer- 

 hand weer terug tot het slandjmnt dat Mulder innam en dat men 

 ontijdig ter wille van de theoriën van Liebig verlaten had. 



De omvang van ons werk is een beletsel om de geheele 

 zeer lezenwaardige studie van prof van Bemmelen te bespreken, 

 wij nemen alleen uit het slot van de verhandeling betren en ander 

 over: „Liebig gaf zijn stelsel in afgeronde leerstukken (dogmata), 

 die volgens zijne overtuiging de landbouwwetenschap hadden her- 

 schapen en haar geheel verder moesten leiden. 



Voor de verschijnselen gaf hij chemische verklaringen, die den 

 schijn wekten, alsof zij nu afdoende verklaard waren, en die dus het 

 verder onderzoek afsloten of althans aan zijne (Liebig's) kluisters 

 vastlegden. 



Mulder beijvert zich daarentegen de samengesteldheid der 

 vraagstukken in het licht te stellen en hun geenen dogmatischen 

 band aan te leggen. Telkens doet hij de armoede der wetenschap 

 uitkomen Hij tracht voorzeker veel te vei klaren, inzonderheid uit 

 de leer der gelatineuse silicaten — ja, soms te veel — maar toch altijd 

 op eene wijze, die de vraagstukken niet afsluit maar openstelt. 



Op bijna elke bladzijde van zijn boek dringen zijne uiteen- 

 zettingen tot nader onderzoek. 



Wijst Liebig steeds de oude landbouwpractijk terug, Mulder 

 maakt ze zich ten nutte. 



Niet Mulder maar Liebig heeft in Duitschland en elders de 

 richting van het onderzoek beheerscht, en eerst langzaam heeft 

 men zich daaraan ontworsteld. Men blijft het echter een groote 

 verdiende van Liedig's bemoeiingen achten, dat hij zulk een krach- 

 tigen stoot aan de Agrikultuurchemie gegeven en juist door zijne 

 orakelspreuken belangstelling en leven gewekt heeft — een leven 

 dat het aanzijn gegeven heeft aan die talrijke proefstations, die 

 thans Duitschland en de andere Germaansche staten overdekken 

 en ook in Engeland, België en Frankrijk nagevolgd zijn. Adolf 

 Mayer zegt: Üie moralische Bedeutuns von Liebig's Auftreten wird 



