161 



Dat inderdaad bij aanhoudende cultuur van riet, zonder zorg 

 voo.r de structuur, de grond betrekkelijk spoedig onvruchtbaar 

 v^ordt, ook bij rijkelijke toevoer van stikstofmest, valt niet te be- 

 twijfelen met het oog op de ervaringen die hier op Java opgedaan 

 zijn, voordat het tegenwoordige systeem van geregelde wissel- 

 bouw werd ingevoerd. 



Trouwens ook op Malakka ^) waar de suikerondernemingen niet 

 op van den inlander gehuurde gronden aangewezen zijn, maar zelve 

 over groote uitgestrektheden woeste gronden beschikken, kan men 

 niet steeds, niettegenstaande bemesting met stikstofrijke geconcen- 

 treerde organische meststoffen (visch-boengkil) op dezelfde gronden 

 doorgaan met riet te planten. 



Van FIait. Rapport over proefnemingen ter verbetering van de padiculiutir en Rapport 

 over Vischcultiiur. Tijilsehrifi v. Nijverheid en Landbouw XVIII. 1873. 



Er moet worden gekozen (in de afdecling: Foerbolinggo): ,of de bevolking ?.8l zich 

 moeten gewennen aan bemesting, hetgeen ik voor de invoering van individueel grondbezit eene 

 wanhopige zaak aclit, of de velden zullen telken jare vóór het aanleggen der kweekbeddingen 

 minstens gedurende twee maanden moeten worden bevloeid." 



Kkajenbrixk. Beanttroording der vragen van het Xederl. Lnndhuishoudk . Congres te 

 Dordrecht 1861. Tijdschrift v. Kij verheid in Nederl. Indië VHI. 1862. 



„De ondervindit\g heeft mij geleerd, dat ook hier. evenals in Europn, goed bereide sta'mest 

 van buffels, runderen, paarden en schapen het beste effect doot op alle soorten van gronden 

 en voor de meest verschillende planten en bij genoegzame toevoer die gronden duurzaam 

 verbetert. 



Do inlander bemest nooit, enkel een gevolg van onverschilligheid en luiheid. 



Alleen in de ommelanden van Batavia vooral in bet Westerkwartier waar veel tipars 

 (drooge rijstvelden) worden bewerkt, en eene dicht opeen gedrongen bevolking zich den grond 

 bietwist, waarop erfpachtsrecht voor onbepaaMen tijd bestaat, komt het bemesten met vergane 

 bufl'elmest in zwang, doch slechts bij uitzondering. 



De ondervinding leert, dat de bemestiug van gewone, ruim van fetroomend water voor- 

 ziene sawahveldcn, niet volstrekt vereischt wor It, en dat de stoffen die door het water wor- 

 den aangevoerd meer dan voldoende zijn om den grond in goeden staat te houden, ja zelfs 

 die van jaar tot jaar te verbeteren, daar de oudste sawahveldoo steeds de beste zijn, en de 

 eerste opbrengst van nieuw ontgonnen velden verre beneden die der oude velden staan, tenzij 

 het boschgronden zijn geweest". 



En om nog een paar andere autoriteiten aan te halen: 



WiGMAN. Bemesting ïeysmannia V. 1809 , Indien wij het medegedeelde resunieeren, 

 komen wij tot de conclusie dat de stalmest in den landbouw, niettegenstaande alle nieuwe 

 ontdekkingen, de voornaamste factor is en blijft. 



Daar waar de stalmest om verschillende redenen moeilijk te krygen is, wordt gebruik 

 gemaakt van groene bemesting." 



Door suppletie van kunstmest kan de oogst vermeerderd worden en kan de hoeveelheid 

 stalmest worden verminderd. 



ScuEFFER. Een woord over Ville-mest. Tijdschrift ▼. Kijverheid en Landbouw XX. 

 1876. 



, Mijne voornaamste bezwaren tegen zijne theorie zijn de volgende: 



Vooreerst k<nt hij blijkbaar een zeer ondergescliikte rol toe aan do physische toestand 

 van den grond en daardoor aan de humus. 



En het is toch zeker dat bumus de physische toestand van den grond grootelijks ver- 

 andert en voor bijna elk gewas aanmerkelijk verbetert. 



En het groote voordtol van humusvorming blijft stalmest altijd boven elke kunstmest 

 behouden. 



1) Prinsen Geeuligs. De rietsuikerindustrie op het eiland Malakka, Archief 

 1896 II. 



De gewone gang van zaken is de volgende: nieuwe grond wordt aan Chineczen uit- 

 gegeven die er drie achtereenvolgende jaren riet op planten zonder te mesten, daarna plant 

 de fabriek er zelf jaar op jaar zonder braak te laten liggen en zonder wisselbouw, doch met 

 behulp van mest Dit duurt zoolang tot dat de grond niets meer oplever of geheel overgroeid 

 is met alang-alang. Meestal wordt die uitgeputte grond geheel verlaten. 



Als meststoffen zijn in gebruik viscl), compost, raap- en andere perekoeken. 



