70 



planten-ziekten uitmaken, den champignon voor secundair, d. i. voor gevolg, 

 voor effect, niet voor oorzaak. 



Ik meen nogthans te mogen aannemen, dat de champignon de oorzaak 

 kan worden van hetgeen men de aanstekelijkheid van eene plantenziekte noemt; 

 ik geloof dat de champignon de oorzaak wordt van de verbreiding der ziekte; 

 dat de champignon de ziekte perpetueert, ook dan, wanneer de oorzaak, die 

 haar te weeg bragt, heeft opgehouden te bestaan. 



Observatie en analogie leiden ons tot dit besluit. — De meeste planten- 

 ziekten ontleenen haren oorsprong aan gestoorde functie van de opperhuid, 

 aan het verbroken evenwigt tusschen de massa vochts, die de planten uitwa- 

 semen, en den graad van vochtigheid van den dampkring. De honigdaauw 

 b. V., een wit en poedervormig bekleedsel dat de planten bedekt, is een pro- 

 duct der uitwaseming. Elke te sterke verdamping door de oppervlakte maakt 

 de plant, maar vooral de opperhuid zelve ziek. De ziekmakende oorzaak 

 gaat vooraf; de werking van de huid wordt gestoord, de plant wordt, zoo 

 als wij dit zouden uitdrukken, verkouden. De stoffen onder de huid onder- 

 vinden eene abnormale stofwisseling of omzetting; ieder deel daarvan onder- 

 gaat eene eigene metamorphose, het zondert zich daardoor van het omliggende 

 weefsel af, het groeit aan, het verheft zich, het doet de opperhuid zwellen, 

 bersten, het komt naar buiten, het ontwikkelt zich in alle zijne vormen en 

 eigenschappen, het vormt zijne zaadjes en het wordt de rijke bron tot ver- 

 breiding van champignons die de oppervlakte van gelijksoortige plantendeelen 

 bezoeken en vaak haar maaksel verwoesten, haren groei belemmeren. Die 

 stelling wint niet weinig door de omstandigheid, dat dezelfde plantsoorten 

 altijd dezelfde vormen of soorten van champignons en nooit andere voortbren- 

 gen, en door de zwakheid van het argument dat de zaadjes om in het in- 

 nerlijke weefsel zich te kunnen ontwikkelen, door de poriën van den opper- 

 huid zouden moeten zijn doorgedrongen, alvorens daar te kunnen ontkiemen, 

 iets, 't geen ik even onmogelijk acht, als dat zij door de wortels kunnen zijn 

 opgenomen. 



Maar, dat die champignons de plantenziekten kunnen verspreiden en hunnen rol 

 kunnen omkeeren, dat is, in plaats van eff'ect oorzaak worden, dit geloof ik, is 

 eene ontwijfelbare zaak; de ziekte der druiven is er wel het bewijs van. In 1845 

 ontstonden er champignons op de aardappelplant.- De ziekte in dit gewas was 

 over de geheele aarde zoo algemeen en ontstond zoo gelijktijdig overal, dat 

 men wel eene algemeene oorzaak daar voor kon aannemen. Maar waarom zijn 

 er nu nog, na 8 jaren, zoo veel zieke aardappelen en aardappel-planten? of 

 is het aannemelijk, dat gelijke atmospherische oorzaken nog bestaan? Ik zou 

 niet vreemd zijn van de meening, dat de champignon de ziekmakende oorzaak 

 is geworden en gebleven en dat het gewas zich daarvan moeijelijk herhaalt. 



