194 



bruikt. Yan het gebruik van hydrosulphate de chaux was men teruggekomen, 

 omdat dit zout op de vrucht een beslag achterlaat, hetgeen een wansmaak 

 geeft. Men bespoot vóór het uitloopen van de knoppen e]i herhaalde dit dik- 

 werf in den loop van het jaar. 



Deze ondervindingen waren al dadelijk ter kennis gekomen van Z. Exc. 

 den Commissaris des Konings in Zuid-Holland, en zulks had aanleiding ge- 

 geven tot de bekende circulaire van dezen geachten Staatsman, in dato 8 

 November 1854, A., n». 10344. (1*'^ Afd.), inhoudende de mededeeling 

 van een voorbehoedmiddel tegen druivenziekte , gerigt aan burgemeesters en 

 wethouders der gemeenten in de Provincie Zuid-Holland, en opgenomen in 

 het Provinciaal blad van dat jaar no. 133. Deze circulaire hield in, dat het 

 proefondervindelijk was gebleken, dat bloem van zwavel met kalk in water 

 verdund, tegen de druivenziekte met goeden uitslag was gebezigd. Het voor- 

 schrift zelf hield in de boomen vóór het uitloopen schoon te maken, ze van 

 den loszittenden bast te ontdoen en dan te besmeren met een pap, gemaakt 

 uit 3 ned. ponden fijn gestampte zwavel, 8 ned. ponden kalk, 12 ned. kan- 

 nen regenwater, goed dooreengemengd en gedurende een uur gekookt, terwijl 

 men als het nieuwe lot gevormd is, de takken, bladen en vrucht met een 

 mengsel van bloem van zwavel en water bespuit. De onkosten van het voor- 

 schreven middel werden gedurenden den voorafgeganen zomer gerekend op 

 6-7 cents per strekkende el muur. 



De invloed ten goede van die circulaire is onmiskenbaar groot geweest. 

 De uitkomst heeft dit bewezen. De burgemeesters der betrokken gemeenten 

 hebben zich ter zake zeer veel moeite gegeven en tot de algemeene aanwen- 

 ding van het aangeprezen middel zeer veel bijgedragen. Bij meer dan eene 

 ontmoeting met druiventeelders werd door die lieden dankbaar erkend, wat 

 het hoofd van hun plaatselijk bestuur tot de algemeene aanwending van het 

 middel had bijgedragen en waardoor veler bestaan of welvaart gered was. 



Ik heb op den 7 October met den Assistent-Hortulanus h. witte en een 

 mijner jeugdige vrienden, die de natuur met opmerkzaamheid gadeslaat, de 

 Westlandsche dorpen. Monster, 's Gravesande, Naaldwijk, Hondsholredijk en 

 Wateringen bezocht. Waar ik de druiven zag, was zonder uitzondering ge- 

 zwaveld en ik zag in die dorpen geen enkelen slechten druif, d. i. die door 

 de dusgenaamde druivenziekte was aangedaan. 



Het schijnt dat men in 't algemeen weinig den kalk heeft aangewend, 

 maar zeer algemeen bloem van zwavel vermengd met water. De wijze waarop 

 men gezwaveld heeft, de verhoudingen van zwavel en water, de toepassing 

 van het middel en de daaruit noodzakelijk voortvloeijende onkosten leveren 

 nog al verschil op. Bijna ieder druiventeelder ging hierbij op zijne wijze te 

 werk. Doch bij allen was het resultaat hetzelfde. Ik zou hier kunnen mede- 



