87 



Uit het bovenstaande volgt dus , dat , wanneer naar de oorzaak der 

 Serehziekte gezocht wordt, een verklaring moet gevonden worden 

 voor de aanwezigheid van de zieke wortels en der met gom gevulde 

 vaatbundels; heeft men deze verschijnselen verklaard, dan volgt de 

 verklaring van de overige verschijnselen van zelf. Maar eerst moet 

 gevraagd worden , of die oorzaak gelegen kan zijn in de omringende 

 natuur, dan wel in inwendige omstandigheden van de plant zelve? 

 Hoewel zeer zeker inwendige omstandigheden van de plant mede 

 in aanmerking moeten genomen worden, daar immers verschillende 

 rassen en zelfs verschillende individuen van eenzelfde ras zoo ver- 

 schillende vatbaarheid voor de ziekte vertoonen , moet echter in 

 hoofdzaak de oorzaak der Sereh gezocht worden in parasieten; want 

 de Serehziekte is een infectieziekte. 



Dat de Sereh een infectieziekte is, kan afgeleid worden uit de 

 wijze, waarop zij zich over Java verspreid heeft, van het Westen 

 naar het Oosten langzaam voortdringend , — zooals onder II is uit- 

 eengezet — waarbij elk jaar eene iets meer oostelijk gelegen streek 

 werd aangetast, en steeds het eerste optreden der Sereh hoogst spo- 

 radisch was, om in volgende jaren meer en meer toe te nemen. 

 Uitzonderingen op deze geregelde verspreiding kwamen echter voor: 

 zoo werd de onderneming Tjomal vroeger aangetast dan meer wes- 

 telijk gelegen fabrieken in 1885 ; de ondernemingen Boedoeran en 

 Waroe in 1890 veel meer dan de ondernemingen in Modjokerto of 

 in het Westen van Sidhoardjo gelegen; Besoeki eveneens in 1890, 

 terwijl Probolinggo nog vrij van Sereh was. Daarbij moet opge- 

 merkt worden, dat op Boedoeran en Waroe in 1888 stekken uit 

 Madioen waren geïmporteerd en in Besoeki in 1887 stekken uit 

 Djocja, welke beide residenties in die jaren niet meer vrij waren 

 van Sereh , zoodat dit geheel pleit voor de opvatting van Sereh als 

 eene infectieziekte : waarom Tjomal eerder aangetast werd dan b. v. 

 Bandjardawa is niet meer uit te maken. Een andere uitzondering 

 was deze, dat streken, die door hooge bergketenen afgesloten wa- 

 ren, later aangetast werden dan volgens haar overige ligging ver- 

 ondersteld moest worden; dit geldt b.v. voor Banjoemas en Bagelen. 

 Evenzoo werd in Kediri het eerst die fabriek aangetast, die het 

 naast grensde aan de ondernemingen in Madioen, nl. Ngandjoek; 



