— 50 — 



beschouwingen ait dien tijd dateeren. Zoo vindt men in het 

 werk van Palissy (1580); getiteld „Recepte Véritable par 

 laquelle tous les Hommes de la France pourront apprendre a 

 multiplier et augmenter leurs Thrésors" enz., het volgende : „U 

 zult moeten toegeven, dat als men mest in een veld brengt, dat 

 dit is teruggeven aan den grond, wat de plant er uit gehaald 

 beeft. . . . Als een plant Verbrand wordt, dan blijft er een zoutige 

 ascb over, die de apothekers en philosophen alcalie noemen. . . . 

 In iedere plant vindt men het een of ander zout. Hebt U nooit 

 gezien hoe de landbouwers vóórdat ze weer zaaien het over- 

 blijvende stroo verbranden en deze asch op het veld uitstrooien ? 

 In die asch zitten de zouten, die het stroo uit den grond 

 heeft gehaald en als men deze er weer in terug brengt, wordt 

 de grond verbeterd". 



Maar naast zulke beschouwingen, waarvan men de juistheid 

 niet loochenen kan, vindt men er vele andere, die geheel van 

 de werkelijkheid afwijken ; dit kwam ten sterkste uit toen men 

 proeven begon te nemen. 



In de periode 1630-1750 ontmoeten wij de onderzoekers, die 

 als YAN Helmont, het „principe" der vegetatie zochten'. VAN 

 Helmont dacht het gevonden te hebben in het water (zie zijn 

 beroemde proeven, gedaan te Brussel en gepubliceerd in zijn 

 „Opera omnia complexionum atque mistionum elementalium 

 figmentum") Hij zegt daarin het volgende : „Ik nam in een 

 aarden pot 200 pond aarde, die gedroogd werd in een oven ; 

 nadat ik ze met water had bevochtigd, plantte ik er een wil- 

 gentak in van 5 pond. Na precies vijf jaar was deze wilgentak 

 een boom geworden van 1 69 pond en ongeveer 3 ons. Nooit 

 werd in de pot iets anders gedaan dan regen- of gedestilleerd 

 water, terwijl hij geheel afgesloten was van stof door eer- 

 ijzeren plaat. Het gewicht der in den herfst afgevallen blaren 

 heb ik niet opgenomen. Tenslotte werd de grond nogesns ge- 

 droogd en vond ik de zelfde 200 pond weer terug. Daarom 

 zijn dus de 164 pond (169 verminderd met de oorspronkelijke 

 5) hout, bast en wortels ontstaan uit water alleen". 



De proef was zeer eenvoudig en overtuigde BoYLE geheel 

 en al. Hij herbaalde de proef en kreeg hetzelfde resultaat. 

 Hij destilleerde de planten en kreeg zoodoende „zout, geest, 



