— 59 — 



Maakt men dus voldoende analyses van de oogsten, dan 

 kan men staten opmaken, waaruit voor lederen landbouwer 

 blijkt wat hij aan den grond ontnomen heeft en wat hij er 

 dus weer in moet brengen. 



Het zal wel niet noodig zijn. er bij te voegen, dat LiEBiG 

 eindigde met een speciale meststof aan te bevelen als Liebig's 

 Patent meststof, bereid volgens zijn denkbeelden. Zijn boek 

 was juist het middel om de aandacht te vestigen op dat 

 patentmiddel, wat ook uitstekend gelukte. In korten tijd be- 

 leefde het boek verschillende uitgaven, zoodat LiEBiG nog 

 enkele dingen kon bijvoegen o.a. „dat de oogsten verminderen 

 of vermeerderen in dezelfde verhouding als de vermindering- 

 of vermeerdering der minerale bestanddeelen in de meststof". 

 Hij voegde tenslotte nog de bekende wet van het Minimum 

 toe, nl. „als een noodzakelijke voedingsstof afwezig is en al 

 de andere wel voorhanden zijn, dan is de grond toch on- 

 vruchtbaar voor alle planten, waarvoor die eene ontbrekende 

 stof noodig is". Deze uitbreidingen van zijn denkbeelden, die 

 omstreeks 1843 in de derde editie verschenen, gaven aanleiding 

 tot veel twistgeschrijf. 



LiEBiG was tenslotte zoo overtuigd van de noodzakelijk- 

 heid van alcali en phosphaten en daarbij zoozeer onder den 

 indruk van het feit, dat de velden van Virginia, Hongarije 

 en de weilanden van Holland zoo vruchtbaar bleven en andere 

 weilanden in stikstofgehalte toenamen alleen door een alcali - 

 en phosphaatbemesting, dat hij ging gelooven, dat bij een 

 goeden grond alleen vereischt wordt, dat er voldoende alcal», 

 phosphaat en sulfaat aanwezig is, en verder niets meer. en 

 dat de planten dan het stikstofvoedsel wel uit de lucht halen. 

 Hij schreef dan ook in de ^Farmers Magazine", dat de planten 

 de benoodigde ammoniak evenals het koolzuur uit de lucht 

 halen. Een ander resultaat volgende uit analyses van de asch 

 van rapen gaf aan, dat deze bijna geen phosphaat bevatte en 

 dus besloot L., dat rapen voor den groei slechts weinig pho.s- 

 phaat noodig hebben. Lawes (Journ. Roy. Agric. Sec. 1847^ 

 1 85 1 , 1 855), die eerst niet op de beweringen van LiEBiG inging, 

 maar alleen praktische proeven deed, toonde toen aan, dat de 

 laatste beschouwingen van Liebig geheel foutief waren. Hot 



