— 408 — 



Het slagen van een enkele onderneming zou nog geen 

 argument zijn voor de bewering, dat daarmede dan ook het 

 bewijs voor de uitvoerbaarheid van werken in vrijen arbeid 

 zou zijn geleverd. 



V. Samenvatting van de Resultaten van 

 mijn Reis ter Oostkust. 



De opzet van de ondernemingen ter Oostkust wijkt sterk 

 af van die op Java, door het werken met contractanten. 

 Door de groote kosten van aanwerving, hygiënische dienst 

 en medische behandeling en rijstvoorziening, zijn de Oost- 

 kustondernemingen in het nadeel tegenover de Java-onder- 

 nemingen. 



Ze zijn echter weer in hvt voordeel, doordat ze. de arbeiders 

 eenmaal op de onderneming hebbende, ook zeker zijn van 

 een zekere prestatie. Het groote voordeel daarvan is, dat men 

 met vrij groote mate van zekerheid een eenmaal opgemaakt 

 werkplan kan uitvoeren. Daardoor zijn groote ondernemingen 

 mogelijk en ik meen, dat het vooral de bedrijfszekerheid is 

 die het groot kapitaal tot voor konen tijd zoo gaarne aan de 

 cultures ter S. O. K. deed deelnemen. Het gevolg daarvan 

 is geweest, dat groote kapitalen, die in de streken waar met 

 vrij volk wordt gewerkt zooals Java en Celebes, moeilijk of 

 niet geplaatst kunnen worden, in streken waar men met 

 contractkoelies kan werken, gemakkelijk plaatsing kunnen 

 vinden 



Het verwerken van 9 millioen gulden in twee jaren, zooals 

 de Goodyear Cy doet, zou op Java op erfpachtsperceelen niet 

 mogelijk zijn een enkele uitzondering als Djatiroto daargelaten 

 Wil men met groote kapitalen nieuwe streken openleggen, 

 dan moet men ondernemingen stichten buiten Java en werken 

 met contractanten. 



Een-inofuk van de snelheid, waarmede in den laatsten tijd 

 kapitaal ter S O. K was te verkrijgen en te plaatsen, laat 

 ik hieronder volgen. 



Volgens opgave mij door den Heer Ris, Chef van de 

 Firma Harrisons and Crossfield en tot voor het kort Presi- 

 dent van de Avros verstrekt, waren op einde 1918 ter Oost- 



