— 502 -^ 



onderling kleine afstanden. Van een plan voor een fabriek 

 met een capaciteit van 6 millioen pond per jaar is men terug- 

 gekomen. In dit opzicht is dus de theecultuur ook alweer in 

 het nadeel tegenover rubber. 



De met contractanten werkende ondernemingen ter Oostkust 

 staan dus voor het vraagstuk, dat hun rentabiliteit niet een zoo 

 bijzondere groote marge meer heeft. Ze hebben de zekerheid 

 dat de omstandigheden elK jaar moeilijker zullen worden, 

 zoodat de kostprijs zal blijven stijgen, ook al worden de rijst- 

 prijzen weer normaal, Indien de bovenste grens van groot- 

 bedrijf reeds is bereikt, is van vergrooting der ondernemingen 

 geen heil meer te verwachten. Een voornaam middel dat 

 naar mijn meening overblijft om aan den aandrang om de 

 loonen te verhoogen te voldoen, is het streven naar de toepas- 

 sing van een betalingssysteem, waarbij men door grootere 

 prestatie van het werkvolk zonder het aantal werkuren te 

 vergrooten een lageren kostprijs verkrijgt. Ik meen, dat in 

 die richting nog wel wat te bereiken valt. 



Naar mijne meening is men op Java op vele ondernemingen 

 al verder gevorderd in het toepassen van betalingssystemen, 

 waarbij de werknemers worden aangemoedigd tot grootere 

 praestatie, waardoor hoogere loonen kunnen worden betaald, 

 zonder dat de kostprijs van het product stijgt. 



Dat het in het groot uitvoerbaar is om bijv. tappers eiken dag 

 volgens hoeveelheid ingeleverde rubber te betalen, is reeds op 

 vele ondernemingen op Java gebleken. Een voorbeeld daarvan 

 is de onderneming Limburg in de residentie Malang, die haar 

 tappers dagelijks volgens stukloon betaalt bij eenjaarproductie 

 van 500000 K.G. rubber. Met contractanten, die meerendeels 

 niet uit het energiekste en bevattelijkste gedeelte der bevolking 

 van Java worden gerecruteerd, zal het veel meer moeite kosten 

 om tot zulke werkwijzen te komen, dan op de oude, goed 

 gevestigde Java-ondernemingen, maar toch meen ik, dat men op 

 die wijze tot hoogere loonen kan komen, zonder dat de kost- 

 prijs van het product stijgt. 



Het vordert echter tijd om den contractant op te voeden 

 tot een werkman, die geregeld werken wil. Het is bij het 

 gehalte van de koelies, zoóals ze tegenwoordig als nieuwe 



