— 505 — 



daarbij niet te laten. Men wilde zelfs een g^roote rubberbanden- 

 fabriek ter Oostkust beginnen en dan ook den rubberaanplant 

 daarvoor sterk uitbreiden. De onzekerheid omtrent de arbeids- 

 toestanden heeft echter veroorzaakt, dat de vertegenwoordiger, 

 die deze zaak in studie had, dat plan heeft laten varen. Hij is 

 gaan zoeken in Italië voor den opzet van een bandenfabriek 

 en de rubberaanplant ter Oostkust wordt niet uitgebreid. 



Wat hier geldt voor Sumatra's Oostkust, geldt op kleine 

 uitzonderingen na vrijwel voor alle Buitengewesten. 



Men kan nu eenmaal geen bedrijfszekerheid verwachten 

 met vrij werkvolk, wanneer men niet een groot reservoir 

 heeft waaruit men, zooals op Java, met vrij geringe kosten 

 voor kleine ondernemingen zijn staf van werkvolk kan aan- 

 vullen. En ook daar is het aantal ondernemingen, dat door 

 gebrek aan bedrijfszekerheid is overgekapitaliseerd of zelfs 

 totaal mislukt, groot. Als voorbeeld noem ik de Zuid- West 

 Preanger, waar geen der ondernemingen tot nu toe behoorlijk 

 rendabel is gebleken. De ontginningen vorderden te langzaam 

 en de exploitatie was te duur. 



Dat gebrek aan bedrijfszekerheid op Java gedurende de 

 eerste zes jaren, die juist de moeilijkste jaren zijn, maakt 

 dan ook dat zij die tnel groote ontginningen willen tot stand 

 brengen, Java voorbijgaan. Het is in de eerste plaats te doen 

 om de ontginning zelf en de kosten komen eerst daarna in 

 aanmerking. 



Gaat men nu op de Buiten gewesten dezelfde toestanden ver- 

 oorzaken, maar dan in zooveel erger mate, omdat daar geen 

 reservoir is, waaruit men het werkvolk kan aanvullen, dan 

 is het te verwachten, dat men niet voortgaat met het openen 

 van nieuwe ondernemingen en dat dus de toestrooming van 

 kapitaal ophoudt. 



VI. ï a p a n o e 1 i. 



In de residentie Tapanoeli heeft men een cultuurcentrum 

 in' het Batang Toroesche, waar langs den 57 K.M. langen 

 weg van Siboga naar Batang Toroe vele ondernemingen in 

 exploitatie zijn of binnenkort zullen goepend worden. Af- 

 gezien van eenige kleine ondernemingen in Japansche of 



