— 506 — 



Chinecsche handen zijn verder nog geen ondernemingen van 

 beteekenis geopend. Wel zijn er groote aanvragen om erfpacht 

 gedaan in de Dairilanden en in Habinsaren en Silindoeng, 

 terwijl ook de Padang-Lawas-streek de aandacht trekt 

 Tijdens een 10-daagsch verblijf in Tapanoeli bracht ik een 

 bezoek aan vele der ondernemingen in het Batang-Toroesche 

 en bezocht verder in gezelschap van belanghebbenden eenige 

 stukken van Noord- Habinsaran, waar men thee wilde planten 

 en eenige proefaanplanten van thee in de omgeving van 

 Sipirok. Voor een bezoek aan de afgelegen Dairilanden en 

 aan Padang Lawas was volgens het reisplan geen tijd 



De ondernemingen in de Batang-Toroeseche werken op 

 dezelfde wijze als de ondernemingen ter Oostkust, en voor 

 een belangrijk deel is ook het Europeesche personeel vroeger op 

 de Oostkust werkzaam geweest. Ze werken dus met contrac- 

 tanten. Wel werden pogingen gedaan om gedeeltelijk met-vrij 

 werkvolk te werken. De Maleiers zijn echter totaal ongenegen 

 om op de ondernemingen te werken De Bataks hebben zich wel 

 aangeboden voor arbeid op de ondernemingen, maar de hooge 

 loonen die ze vragen voor weinig werk, maken dat het door hun 

 geleverde werk nog duurder is dan het werk van contractanten, 

 zoodat het aandeel van vrije werklui thans zeer gering is. 



De grootte der ondernemingen is wat kleiner dan ter Oost- 

 kust, omdat men steeds met heuvelterrein te maken heeft, 

 waardoor de controle wordt bemoeilijkt Er zijn twee flinke 

 hospitalen, ook weer naar Oostkust-model. 



De kosten van aanleg van ondernemingen loopen hier meer 

 uiteen, doordat de omstandigheden sterk varieeren. Men heeft 

 soms bij zwaar oerbosch op moeras de dubbele uitgave van 

 hout opruifnen en draineeren en elders maakt het heuvel- 

 terrein den aanleg weer duur. Duidelijk bleek mij uit cijfers 

 hoe reeds in het begin de minder goede gezondheidtoestand 

 de aanlegkosten van een onderneming vergroot. Zoo gaf 

 een in het moeras gelegen onderneming van 400 bouw in 

 twee jaren ruim 34 mille uit voor geneeskundigen dienst, 

 terwijl een even oude onderneming van 500 bouw op guntsiger 

 terrein in dezelfden tijd 21 mille uitgaf. De exploitatie-kosten 

 wijken niet veel af van die ter Oostkust. 



