— 71 — 



Blijkt dus uit deze voorbeelden, dat de gezondste planten 

 een grotere vatbaarheid voor een bepaalde ziekte hebben, er 

 zijn er echter andere, waar juist het tegenovergestelde het 

 geval is. 



Ik kies hiervoor maar weer de reeds genoemde proef van 

 Laurent, waarbij de immuniteit der aardappelen door een 

 bemesting met phosphaten verhoogd werd. Zooals reeds ge- 

 meld werd, ontstaat die immuniteit door een toename der 

 aciditeit van de celsappen der aardappelknollen. 



Er zijn nog wel meer voorbeelden, waarbij de immuniteit 

 bij zwakke planten geringer is dan die van gezonde, maar 

 het tegenovergestelde is eveneens vaak het geval. Hieruit 

 volgt, dat: 



1. de stelling, dat zwakke individuen meer vatbaar zijn 

 voor bepaalde ziekten dan gezonde en krachtige, geen stel- 

 ling is. 



2. men niet mag generaliseren. 



3. men deze vatbaarheid voor elke ziekte afzonderlijk dient 

 te onderzoeken. 



Dikwijls wordt het begrip „weerstandsvermogen" met „im- 

 muniteit" verward. Een gezond individu heeft ongetwijfeld 

 een groter weerstandsvermogen dan een zwakke plant, in die 

 zin, dat een krachtige plant een stootje verdragen kan en 

 een zwakke plant dikwils niet. Een gezonde plant zal een 

 ziekte kunnen overwinnen, een zwakke plant zal door die- 

 zelfde ziekte een zodanige stoot krijgen, zodanig verzwak- 

 ken, dat ze daaraan ten slotte te gronde gaat, hierbij aan- 

 genomen, dat beide individuen in dezelfde mate voor die 

 ziekte gepredisponeerd, dus niet immuun waren. 



In verband met het immuniteits-vraagstuk moet hier nog 

 op het plotseling verschijnen van epidemieën de aandacht ge- 

 vestigd worden. Waaraan moet het plotseling epidemies wor- 

 den van een ziekte worden toegeschreven ? Men kan ter ver- 

 klaring daarvan twee oorzaken aannemen, n.1. een tijdelike 

 grotere vatbaarheid, dus geringere immuniteit van de plant, 

 of ook een tijdelik verhoogde virulentie van de parasiet. 

 Beide verschijnselen staan, zooals we gezien hebben, onder 

 den invloed van uitwendige (o. a. kliraaats-) faktoren. 



