— 128 — 



nog een zwavelverbinding werd toegevoegd (de N. P. K-bemesting 

 bestond uit Tricalciumphosphaat, Chioorkaliiim en Chilisalpeter. 

 Echter was bij gerst en haver geen meri<i)are vermeerdering van 

 stroo, wel een vermeerdering in korrel-opbrengst. Bij klaver gaf 

 calcium-sulfaat een verhooging van 23 pet. : bij rapen een ver- 

 hooging van 17 pet.; bij radijs 9 pet.; alles boven de opbrengst, 

 verkregen door .volledige' kunstmest. 



Calciumsulfaat gipsi was werkzamer dan natriumsulfaat. 



Hart and Tottingham, Relation of Sulphurcompounds to Plant 

 Nutrition. Journal of Agricultural Research, Washington, vol V 

 blz. 233. v.h. 



DE VERSPREIDING VAN HET VIRUS DER MOZAÏEK- 

 ZIEKTE DER TABAK. 



De aard van het virus der mozaïek-ziekte van de tabak ligt nog 

 altijd in het duister, evenals de aard van het naverwante virus 

 der mozaïekziekten van de tomaten. Dat beide ziekten zeer besmet- 

 telijk zijn, en het gemakkelijk is, met het sap van mozaiëk-zieke 

 planten gezonde planten te infecteeren en mozaïekziek te maken, 

 is welbekend. Echter is het nog niet gelukt, in dit besmettelijke 

 sap eenig organisme, hetzij schimmel, bacterie of eenig ander dier- 

 lijk of plantaardig organisme, te ontdekken De mozaïekziekte der 

 plant staat, wat dit raadsel betreft, op één lijn met pokken, mazelen, 

 roodvonk, vlektyphus en enkele andere menschelijke ziekten, waar- 

 van de besmettelijkheid boven allen twijfel verheven is, doch waar- 

 bij men nog niet het ziekteverwekkende organisme heeft kunnen 

 vinden, ondanks zoo talrijke en zorgvuldige nasporingen. 



Zoolang dit het geval is. blijft de ware aard dezer ziekten voor 

 ons verborgen Beijerinck ging zelfs eens zoover, aan te nemen, 

 dat de contagieuze stof geen vaste organismen bevatte, althans een. 

 vloeistof was; hij noemde haar een „contagium vivum fluidum", 

 een levende, vloeibare besmettingstof. Maar in het algemeen neigt 

 men meer over tot de onderstelling, dat het besmettende organisme 

 niet „vloeibaar' is, maar wel degelijk „vast", doch zóó klein, dat 

 wij nog niet in staat zijn geweest het waar te nemen, ondanks de 

 verbeteringen van onze moderne miscroscopen. 



Bij de mozaïekziekte der tabak is het nu opvallend, dat de ziekte, 

 die toch de geheele plant doortrekt, niet op de nakomelingen over- 

 gaat. Zelfs indien de ziekte zoo hevig is, dat de plant geen enkele 

 normale vrucht voortbrengt en slechts zeer enkele zaden tot rijpheid 



