- 197 — 



terwijl andere, die bijna uitsluitend de duurste en zeer re- 

 gelmatige stangen wenschen, het uitzoeken aan Cliineezen 

 overlaten. De Anaerikanen volgen voornamelijk de laatstge- 

 noemde methode. De Chinees is verplicht om voor het res- 

 tant een débouché te zoeken, en bij doet dat, zeer ten nadeele 

 van het artikel, door het uitgeschotene onder andere partijen 

 te mengen. Een klein deel vindt direct zijn weg naar China. 

 EersD in de laatste jaren zijn te Bandjermasin, Samarinda 

 en Palembang Europeesche firma's begonnen, rotan voor af- 

 lading direct naar Europa geschikt te maken, doch dit bepaalt 

 zich tot enkele bijzondere soorten en bewerkingen. Als hoofd- 

 marktplaats voor rotan biedt Singapore andere voordeelen 

 dan genoemde kleine afscheephaven?. Celebes produceerde 

 tot 1900 een slechts betrekkelijk geringe hoeveelheid rotan, 

 die naar Singapore werd verscheept: sinds dien ging de pro- 

 ductie enorm vooruit en werd de toestand geheel anders. 

 Toenmaals lag dat eiland vrijwel geïsoleerd en de weinige 

 handelshuizen waren om zoo te zeggen in de gelegenheid om 

 bet land te verdeelen in invloedsspheren, waarbinnen de han- 

 delaren en inboorlingen moesten worden geleerd, bepaalde pro- 

 ducten bijeen te brengen. Daardoor werd tusschen den Chinees 

 en het handelshuis te Makasar, Menado of Gorontalo een veel 

 hechter band gelegd dan elders. De Chinees bekwam voor- 

 schot bij het afsluiten van een contract en gaf op zijn beurt 

 crediet in den vorm van levensmiddelen en lijnwaad of klee- 

 ding aan de Toradja's, met de opdracht om dat en dat artikel 

 te gaan inzamelen. Zoo zijn langs de geheele kust van Cele- 

 bes kleine en grootere nederzettingen van Chineezen verrezen, 

 bij voorkeur aan de monden der rivieren. Meestal bestaan die 

 nederzettingen uit niet meer dan een overdekte opslaggele- 

 genheid, een droogplaats en eenige koeliewoningen. De op- 

 kooper of een ondergeschikte van den handelaar heeft een 

 kleinen voorraad van de gewone verbruiksartikelen, geeft daar- 

 van de voorschotten, neemt de geleverde waar in ontvangst 

 en zorgt voor het drogen, het uitzoeken van de slechte stan- 

 gen, het bossen, wegen en merken. De scherpe concurrentie 

 heeft er toe geleid, hier ook een sorteering naar de dikte in 

 millimeters te doen verrichten. Elk dezer nederzettingen nu 



