— 198 — 



wordt door de kustvaartstoomers eens in de maand of om de 

 twee maanden aangedaan om de voorraden van den Chinees 

 aan te vullen en de rotan af te halen. De stoomers hebben 

 daarvoor aan boord vijf iaadbooten, die ca 90 picols rotan 

 inhouden, een barkas om die booten langszij te sleepen en 

 een ploeg koelies. Bij rustige zee is deze wijze van afscheep 

 — de eenige, die de omstandigheden toelaten — reeds tijd- 

 roovend en lastig, bij slecht weer is zij vaak onmogelijk en 

 moet dikwijls worden doorgevaren om later een nieuwe poging 

 te doen. Het oponthoud ter plaatse benut de handelaar, die 

 meestal de reis medemaakt, om den zetbaas nieuwe instruc- 

 ties te geven ter uitvoering van de door hem met de Euro- 

 peesche firma afgesloten contracten, die voorschriften bevat- 

 ten omtrent het bewerken en afschepen. Met uitzondering 

 van het uitschot, wordt dan ook de rotan van de kustplaatsen 

 rechtstreeks op doorvoerconnossement naar Europa verscheept. 

 Een eigenlijke rotanmarkt bestaat op Celebes dus niet. Het 

 uitschot en minderwaardige partijen gaat grootendeels naar 

 Singapore. 



Op Sumatra en Borneo gaat het verschepen niet met bij- 

 zondere bezwaren gepaard: de kuststoomers doen alleen vas- 

 te havens aan, die voor het laden en lossen behoorlijk zijn 

 ingericht. 



Het verwerken van rotan heeft het eerst plaats gevonden 

 in China. Sinds eeuwen heeft men daar de stangen gesple- 

 ten, de dunne in tweeën, de dikkere in vieren, met instand- 

 houding van een vierkante kern, die na het aftrekken van 

 de vlechtdraden wordt afgerond. Yan dunne rotans gaat 

 dus de kern verloren. De banden worden door heen en weer 

 trekken tusschen twee in een hoek ten opzichte van elkaar 

 opgestelde messen op de ruwe rugzijde smaller en gladder 

 gemaakt, tot zij de vereischte dikte hebben bereikt. Nog heden 

 werkt men in China in hoofdzaak op deze wijze, en uithoofde 

 van de lage arbeidsloonen en de mogelijkheid om ook slechte 

 stangen te verwerken, die wegens haar weekheid en te 

 geringe sterkte voor machinale bewerking ongeschikt zijn, 

 heeft China tot op den huldigen dag de Amerikaansche 



