— 209 — 



Ik heb zelf de aanplant na het eindigen van den oogst (op 

 24 October) gezien ; de boomen stonden mooi in blad, don- 

 kergroen met rossigen poepoes, en hadden alweer flink ge- 

 bloeid ; zij waren de even oude gewone Javakoffie er naast 

 verre de baas. Sommige kunnen dit jaar reeds, volgens het 

 op Pantjoer toegepaste snoei systeem, van op 5 voet getopte 

 boomen met telkens verjongden kop, doorgeschoten gehouden 

 worden. 



Zooals het zich thans laat aanzien, is de nieuwe vorm van 

 Coffea arabica van Pasoemah voor de onderneming Pantjoer 

 een uitnemende vorm. Welke resultaten mag men er van 

 verwachten op andere ondernemingen? 



Op Bangelan was men over een klein tuintje van vrucht- 

 dragende Pasoemahkoffie weinig voldaan ; het stond daar op 

 16Ö0 voet. Het is weggekapt; maar er zal met opnieuw 

 uitgelegd zaad, thans van Pantjoer betrokken, nog eens een 

 proefvak beplant worden. Het is nl. achteraf gebleken, dat 

 de zuiverheid van de bibife niet volkomen zeker was. Is dus 

 voorloopig nog niet op grond van zekere gegevens te zeggen, 

 welke waarde de Pasoemah-koffie zal hebben voor onder- 

 nemingen op gemiddelde hoogte boven zee, ik geloof, dat wij 

 op dat punt onze verwachtingen niet te hoog moeten spannen. 



Men zal de Pasoemahkoffie m.i. niet moeten beschouwen 

 als een nieuwen vorm, die een toekomst heeft als de nieuwe 

 soorten, die na 1900 in onze koffiecultuur burgei recht ver- 

 kregen hebben, zooals de robustakoffie, en de excelsa, die in 

 de allerlaatste jaren meer naar voren begint te komen en 

 onder zeer verschillende omstandigheden voorloopig wel schijnt 

 te voldoen. 



Men moet de Pasoemahkoffie meer beschouwen als een 

 nieuwe, sterkere soort van Javakoffie. De bijzonder gunstige 

 resultaten, op Pantjoer er mede bereikt, geven zeer zeker 

 aanleiding om aan te raden, in streken, waar de Javakoffie 

 nog wel wil, eens een flinke proefaanplant van Pasoemah- 

 koffie te maken. 



Het is best mogelijk, dat achteraf zal blijken, dat zij niet 



