— 220 — 



cijfers gelden voor kleine oppervlakten. Zij schommelen, 

 gemiddeld gerekend over twee oogstjaren, per bouw en per 

 jaar, tusschen rond 5 en rond 8 pikol per bouw. Voor de 

 bijzonderheden kan naar het jaarverslag van Bangelan in het 

 jaarboek 1914 verwezen worden. 



In vochtige, lage streken worden grootere oogsten bereikt 

 en komt de aanplant ook vroeger in productie dan op een 

 gemiddelde hoogte, als de streek van Bangelan. Voor laatst- 

 genoemde hoogte mag men niet op een fiinken oogst rekenen 

 vóór het vierde of vijfde jaar; daarna neemt de oogst nog 

 gaandeweg toe. In de lagere streken der buitenbezittingen 

 kan het derde jaar reeds een fiinken oogst opleveren. 



In het algemeen gezegd, komt dus excelsa wat later in 

 productie dan de robusta-achtige soorten. Dit is in zooverre 

 van belang, dat excelsa daardoor minder geschikt is voor 

 catchcrop bij Hevea dan b.v. robusta. Zij leent er zich echter 

 uitstekend toe om naast Hevea als blijvende cultuur te wor- 

 den geplant. Blijkt het product even gewild als liberia, en 

 bevestigen verdere proeven er mede den indruk, dat zij in de 

 voor Hevea geschikte klimaten goed produceert, dan zou zij 

 een uitstekende bijcultuur voor Hevea-ondernemingen kunnen 

 vormen, vooral wanneer zulk' een onderneming voor de robus- 

 ta als catchcrop een etablissement heeft opgezet en dus de 

 excelsa-cultuur geen kapitaalsuitgaven daarvoor noodig maakt. 



Opvallend is bij de excelsa de gemakkelijkheid, waarmede 

 zij zich aan de meest verschillende uitwendige omstandig- 

 heden weet aan te passen. 



Ik heb een kleine excelsa-aanplant gezien in de Lampongs, 

 op ^2 300 voet boven zee, die in vruchtdracht niet onder- 

 deed voor de naburige robusta; en ik heb een excelsatuin 

 gezien op 3000 voet, die in groeikracht de naburige robusta 

 overtrof èn, hoewel nog jong, reeds vrij aardig droeg. Tegen 

 vochtig weder is excelsa goed bestand; men krijgt dan alleen 

 wat djamoer oepas in -de boomen ; niet te zware schaduw is 

 met het oog daarop gewenscht. Verregenen van bloeien echter, 

 waarover men de laatste jaren bij de robusta hoort klagen, 

 heb ik bij excelsa nooit waargenomen; trouwens, in dat op- 

 zicht was vroeger de Liberia ook vrij onverschillig. Aan den 



