— 391 — 



cultuurmethoden waren ; in hoeverre een diepe grondbewer- 

 king loonend was; welk plantverband aanbeveling verdiende; 

 hoe men het voordeeligst snoeide. Heel veel resultaten lever- 

 den deze proeven niet op. Naeenige jaren van proefnemingen 

 kon nog op geen enkele der bij den aanvang gestelde vragen 

 een eenigszins beslist antwoord gegeven worden. De eind- 

 cijfers der proeven waren uiterst grillig verdeeld; de ervaring 

 leerde, „dat het ontzettende moeite kostte om de verschil- 

 lende vakken onderling vergelijkbaar te houden; tal van 

 toevallige factoren veroorzaakten groote afwijkingen". (Jaar- 

 verslag 1909). 



Van het begin af was echter ook aan een aantal andere 

 punten aandacht geschonken. Zoo waren van den eersten 

 aanleg af proeven met nieuwe schaduwboomen op het program 

 geplaatst. De d a d a p, toen nog verreweg de meest populaire 

 schaduwboora, kreeg meer last van ziekten en plagen ; op 

 menige onderneming kon men deze boomsoort niet meer aan 

 den groei krijgen. Op Bangelan werd toen een geheele reeks 

 vakken aangelegd, telkens met een andere soort van schaduw 

 boom voorzien. Het spreekt van zelf, dat daartoe bij voorkeur 

 Leguminosen gekozen werden. De uitkomst dezer vergelij- 

 kende proeven was verrassend: zij leerden, dat een algemeen 

 op Java voorkomende boomsoort, Leucaena glauca (kemlan- 

 dingan, petehtjina of lamtor o) zich uitmuntend 

 leende voor schaduwboom. Zes jaar na het begin van den 

 tuin kon dit resultaat worden gepubliceerd; in enkele jaren 

 tijds — de achteruitgang van den dadap dwong de planters 

 er wel toe — was de 1 a m t o r o er overal in. Is in de laatste 

 jaren, vooral in 1914, bij de toen heerschende buitengemeen 

 hevige droogte, gebleken, dat zij het gevaar voor luizenplagen 

 in de koffie vermeerdert, dit doet niets af aan haar verdienste 

 van in de vochtige jaren 1903 — 1912, toen allerwegs nieuwe 

 robusta-ontginningen werden aangelegd, deze cultuur te heb- 

 ben mogelijk gemaakt. Zij kwam op het juiste oogenblik als 

 een uitredding voor de koffiecultuur, en men mag zeggen, 

 dat het vinden van de lamtoro alleen reeds de kosten, door 

 het Gouvernement jaarlijks aan Bangelan besteed, ruimschoots 

 beeft goed gemaakt. 



