— 471 - 



II. 



Ik ben met Java niet erg nauwkeurig op de hoogte, 

 maar wat ik er van gezien heb en heb hooren vertellen, 

 is wel voldoende om aan te nemen, dat de sawahbouw hier 

 niets nieuws is en zich reeds voor eeuwen begon te ont- 

 wikkelen. Op Java ziet men, zoo niet een eind-, dan toch 

 een zeer ver ontwikkeld stadium van natten rijstbouw, dat 

 reeds op een vrij groote intensiteit bogen kan. 



A priori is 't wel aan te nemen, dat in de schaars be- 

 woonde Baitenbezittingen, met primitieve verbindingsmid- 

 delen en duur transport, de ontwikkeling lang niet zoo vlug 

 ging als op Java, zoodat men hier nog kans heeft om de eerste 

 ontwikkelingsstadia van den sawahbouw waar te nemen. 



Nu is 't een algemeen waar te nemen verschijnsel (denk 

 b. V. aan N. Amerika), dat de intensiteit van den landbouw 

 niet allereerst afhangt van de ontwikkelingen de technische 

 kennis en vaardigheid van den landbouwer, maar van de 

 economische grondslagen van 't bedrijf. Wanneer deze on- 

 gunstig zijn, kan ook de besttoegeruste landbouwer er zon- 

 der kans op verlies niets van maken. De economische om- 

 standigheden zijn het, die bepalen, tot hoever men met 

 voordeel met de intensiveering kan gaan. 



Ik geloof, dat dit alles ook zal blijken op te gaan bij de 

 verschillende vormen van sawahbouw, die ik op verschil- 

 lende plaatsen van Sumatra waarnam. 



a. Batang Eari districten. Voor 'c allergrootste deel bestaan 

 deze stukken uit een onvruchtbaren lateritischen grond, met 

 veel kwarts vermengd. Alang-alang en laag bosch wisselen 

 hier af. Ladangen is hier hoofdmiddel van bestaan, aller- 

 eerst natuurlijk op de gronden langs de groote rivier, maar 

 ook op de genoemde onvruchtbare gronden. Men vindt 

 hier echter verscheidene terrein-inzinkingen, van 4: een 

 bouw af tot enkele tientallen bouws, die in den drogen tijd 

 totaal zijn uitgedroogd, of slechts sporen van water be- 

 vatten, maar in den regentijd gevuld zyn met een zeei 

 ondiepe plas. 



Deze terreininzinkingen worden ieder jaar beplant. Bij 

 sommige van de grootste heeft men pematangs (tegalans) 



