~ 478 — 



Dat dit bij den landbouw eveneens zoo is, staat in verband 

 met de toenemende bodemwaarde, of liever grondrente. 

 Want, zooals Aereboe nauwkeurig heeft aangetoond, staat 

 het melioratiekapitaal in rechte verhouding met de grondrente. 



En deze toenemende grondrente is in een zich in ontwik- 

 keling bevindende maatschappij uitsluitend toe te schrijven 

 aan een stijging van de producLenprijzen, 'ö zij door schaarschte, 

 't zij door een beter mogelijken uitvoer. Natuurlijk doen 

 zich later, wanneer eenmaal een bepaalde hoogte bereikt is, 

 nog velerlei andere omstandigheden gelden, maar bij de ontwik- 

 keling van extensief tot intensief zijn de bovengenoemde toch 

 de hoofdfactoren. 



Van welke onderstelling gaat men nu uit bij het vastleggen 

 van kapitaal in den bodem ? Alleen van deze, dat men 

 daardoor krijgt hoogere opbrengsten, of wel dat de opbrengsten 

 zekerder gesteld worden, wat tenslotte toch weer op hoogere 

 gemiddelde opbrengsten neerkomt. 



Nu bestaat er een algemeen politiek streven, althans in 

 de Westersche Maatschappij en bij Westersch denkenden, dat 

 ten doel heeft, de productie zoo hoog mogelijk op te voeren. 

 Veelal lijkt dit vanzelfsprekend, maar hierover zou nog heel 

 wat te zeggen zijn. Psychologisch noodwendig is het zeker 

 niet, en 't ligt ook niet in den aard der inlandsche bevolking, 

 in 't algemeen genomen. Maar aannemende, dat het Westersche 

 idee der productie-opvoering juist is, dan valt dus de intensi- 

 veering van den landbouw geheel in de richting van de ge- 

 wenschte politiek en 't behoeft dus niet te verwonderen, dat, 

 waar de Westersche ideeën door de ambtenaren inwerken 

 op de inlandsche maatschappij, een aandringen op intensi- 

 veering plaats vindt. En waar nu de levensmiddelenvoor- 

 ziening allereerst te doen heeft met rijst, bestaat er bij 't Be- 

 stuur en bij de Regeering eveneens een drang tot uitbreiding 

 der sawah-oppervlakte. 



Maar in deze kwestie nu komen twee zaken met elkaar in 

 conflict, nl. de algemeen politieke en Iaat ons zeggen de 

 „privatwirtschaftliche". 



De algemeen politieke leuze is : zoo hoog mogelijke opvoe- 

 ring van de voedingsmiddelenproductie, hier de rijst, om in 



