- 479 — 



eigen behoefte te kunnen voorzien bij mogelijke internationale 

 conflicten, zoo mogelijk 't verkrijgen van een surplus ter 

 verbetering der financiëele positie. De privatwirtschaftliche 

 leuze evenwel is: zoo hoog mogelijke netto opbrengst, of 

 juister: zoo hoog mogelijke rente van 't bodem- en bedrijfs- 

 kapitaal. 



Deze twee beschouwingen nu loopen niet parallel, maar 

 kruisen elkander, zoodat ze slechts gedeeltelijk samenvallen, 

 n.1. dan, wanneer een intensiveering van de cultuur privatwirt- 

 schaftlich mogelijk is. 



Nu is 't algemeen politieke doel : opvoering der productie 

 vrij eenvoudig te bereiken. Een in werking brengen van 

 alle mogelijke technische middelen, waarover de moderne 

 landbouw beschikt, is het eenig noodige. 't Privatwirtschaft- 

 liche doel is vrij wat moeilijker te verwezenlijken. Hier- 

 bij komt het er nl. op aan, vast te stellen, hoe ver met voor- 

 deel is te gaan met de intensiveering van den landbouw, 

 event. kapitaalvastlegging. Wat dus nu in werking treedt, 

 is de leer van de „Grenznützen", 't eerst door de Oostenrijk- 

 Eche economen duidelijk ontwikkeld. 



Deze leer is duidelijk omschreven door Goszen, en door 

 Aerboe als volgt op den landbouw toegepast: het is de be- 

 langrijkste taak van den landbouwer, voor ieder geval de 

 ,,letzte lohnend noch einsetzbare Aufwandseinheit" te bepalen, 

 en dit klopt volkomen met de bedrijfswet van 't minimum : 

 dat de zuivere opbrengst in den landbouw afhangt van den 

 ongunstigsten bedrijfsfactor. 



Dat men hierbij niet te maken heeft met de kwestie, hoe 

 eventueel 't bedrijf zou kunnen zijn, behoeft geen betoog ; 

 men heeft eenvoudig 't tegenwoordige bedrijf, zooals het is, 

 als grondslag voor verdere redeneering te nemen. En dan 

 valt het al dadelijk op, dat de hooge rentestandaard hier in 

 Indië, vooral in de inlandsche wereld, een factor is, die dubbel 

 meetelt. 



Waar het nu geldt de kwestie van den sawahaanleg, gaat 

 het niet aan, hier eenvoudig alle intensiteitsgraden over te 

 slaan en bij invoering van dit bedrijf onmiddellijk met den 

 hoogsten trap te beginnen. Want dan heeft men zeer veel 



