— 525 — 



Men begreep toen, dat praktische ervaring, vlijt en spaar- 

 zaamheid alleen niet voldoende zijn om een bedrijf tot zijn 

 volle productie te brengen en nog veel minder tot zijn hoogste 

 rentabiliteit, maar dat theoretische kennis daarnaast beslist 

 noodig is. 



Maar ook heeft men reeds vroegtijdig ingezien, dat het land- 

 bouwonderwijs niet kon gekoppeld worden aan het gewone 

 schoolonderwijs, doch een eigen orgaan behoefde. En waar 

 nu het landbouwbedrijf zoo groote verscheidenheid van vorm 

 vertoont, kon 't niet anders, of die differentiëering moest zich 

 weerspiegelen in 't landbouwonderwijs. 



Niet altijd heeft men in Europa met het landbouwonderwijs 

 't zelfde doel gehad en daardoor heeft het langzamerhand 

 andere vormen dan de oorspronkelijke aangenomen. Trouwens 

 met de veranderde omstandigheden was dit ook noodig. 



Het is Thaer geweest, die voor het eerst een krachtigen stoot 

 heeft gegeven aan de in 't begin der 19e eeuw reeds bestaande 

 beweging voor landbouwonderwijs. Het doel was hier, een 

 zuiver practisch landbouwonderwijs te geven, waarbij het 

 zwaartepunt van het leerprogramma viel op onderricht in de 

 voorkomende werkzaamheden, terwijl het theoretisch onder- 

 wijs op den achtergrond kwam. Hoofdzaak was: het aanleeren 

 van een zekere hoeveelheid vaardigheid, zoo mogelijk training, 

 en van beproefde arbeidsmethoden en kultuurregels. De land- 

 bouw werd beschouwd en behandeld als een ervaringsbedrijf 

 en van de natuurwetenschappelijke en economische grond- 

 slagen werd niet veel gesproken. 



Een dergelijke beschouwing was toentertijd volkomen ge- 

 rechtvaardigd, want de Duitsche landbouw stond ook technisch 

 op een vrij laag peil en de volksontwikkeling was te gering 

 dan dat met vrucht theoretisch onderwijs had kunnen worden 

 gegeven. 



Achtereenvolgens kwamen toen verschillende landbouw- 

 school-landgoederen in dienst van 't landbouwonderwijs, 

 waarvan enkele nog als proefbedrijf een goeden naam hebben, 

 b. v. Hohenheim, Weihenstephan, Poppelsdorf. 



Naarmate echter de bedrijfstechniek en de algemeene volks- 



