— 526 — 



ontwikkeling op hooger peil kwamen te staan, werd meer en 

 meer plaats ingeruimd aan de theoretische vakken ten koste 

 van de practijk, zoodat ten slotte weliswaar de onderwijs- 

 inrichtingen nog verbonden waren met een landbouwbedrijf, 

 maar dit laatste alleen diende ter demonstratie en voor 

 proefneming, maar niet meer tot onderricht in het bedrijfs- 

 wezen „an sich". Terecht ging men uit van de onderstelling, 

 dat alleen landbouwerszoons goede boeren worden en dat 

 ze 't bedrijf nergens beter konden leeren dan bij hun vader, 

 die met de techniek goed op de hoogte was. 



Meer en meer werd echter de band met het proefbedrijf 

 losser, vooral toen het proefveldensysteera meer doorbrak; 

 en 't gevolg was ten slotte: zuiver theoretisch landbouw- 

 onderwijs. 



Ik wilde hier thans nog geen kritiek oefenen of conclusies 

 trekken, maar alleen een kort overzicht geven van de geschie- 

 denis van 't landbouwonderwijs. Later zal de gelegenheid tot 

 nadere bespreking zich vanzelf voordoen. 



Thans wil ik nagaan, aan welke eischen onderwijs in 't 

 algemeen en vakonderwijs in 't bijzonder moet voldoen om 

 de te verwachten resultaten te kunnen leveren. Wanneer 

 men met onderwijs ten doel heeft, de algeraeene volksont- 

 wikkeling iets vooruit te brengen, moet als eisch worden ge- 

 steld, dat dit onderwijs zij practisch en algemeen. 



Met practisch bedoel ik hier, dat dit onderwijs aansluit bij 

 de behoeften van de bevolkingskringen, waarvoor het bestemd 

 is. 't Spreekt dus wel vanzelf, dat dit onderwijs voor de 

 lagere standen ook gerust kan staan op een laag standpunt, 

 ja op dit standpunt juist staan moet, op straffe van anders de 

 op te heffenen van hun stand te vervreemden, wat toch de 

 bedoeling niet is. Wanneer ik hier zeg, dat het onderwijs 

 moet staan op een laag standpunt, bedoel ik geenszins, dat 

 het gebrekkig moet zijn. Neen, het moet technisch goed zijn, 

 maar zich bewegen op een laag niveau, iets boven dat der 

 te bereiken bevolkingsklasse. 



Maar wil men werkelijk verkrijgen een algemeene ver- 

 hooging van 't ontwikkelingspeil, dan kan men niet volstaan 



