— 527 — 



met enkele onderwijs-inrichtingen, maar moet men komen 

 tot zeer vele. En een voorwaarde tot het algemeen maken 

 van dit onderwijs is, dat het goedkoop zij. Zoodra de kosten 

 per eenheid ook maar iets toenemen, worden de totaaluitgaven 

 door 't groote aantal eenheden al spoedig zóó zwaar, dat de 

 schatkist het niet dragen kan. Daarom ook reeds is laag houden 

 van 't elementair onderwijs een eerste eisch, die trouwens 

 grootere doeltreffendheid tevens medebrengt. 



Deze zelfde eischen nu zijn eveneens te stellen aan 't vak- 

 onderwijs, waartoe ook het landbouwonderwijs behoort. Ook 

 dit behoort niet zijn heil te zoeken in 't bijbrengen van 

 tallooze kundigheden en veel geleerdheid, maar 't naaste doel 

 moet zijn te trachten het tot dusver uitgeoefende landbouvr- 

 bedrijf een klein eindje verder te brengen. Inrichtingen nu, 

 die te ver staan van, te hoog boven het bevolkingsbedrijf, 

 missen hun doel, daar de sprong voor de bevolking te groot 

 zou zijn. Kleine partieele verbeteringen, daarin zal men aan- 

 vankelijk zijn heil moeten zoeken. En al naar mate nu 't 

 bedrijf iets verder komt, zullen telkens ook grootere sprongen 

 kunnen worden gemaakt. 



En evenals voor 't gewone onderwijs geldt nu ook voor 't 

 vakonderwijs, dat het zoo algemeen mogelijk moet worden 

 gegeven. 



In Europa heeft men in" alle landen een groot, een middel- 

 groot en een klein bedrijf, 't Spreekt vanzelf, dat deze ver- 

 schillende bedrijven verschillende eischen stellen aan de 

 capaciteiten van den bedrijfsleider. 



't Is dus geen wonder, dat men al spoedig noodig vond 

 een splitsing van het landbouwonderwijs in drie vormen: het 

 elementair, het middelbaar en het hooger. 



Bij al deze vormen, die weer in onderrubrieken te verdeelen 

 zijn, is het einddoel het landbouwbedrijf te brengen tot groo- 

 tere rentabiliteit, maar de wijze, waarop men dit tracht te 

 doen, is verschillend naar de sourt van dit onderwijs. 



Ik hoop hierop later nog wel terug te komen, maar wel 

 meen ik reeds dadelijk te kunnen zeggen, dat duidelijk blijkt, 

 dat twee richtingen hier moeten samenvloeien om 't ge- 



