— 528 — 



wenschte resultaat te verkrijgeu: de natuurwetenschappelijke 

 en de econonniische. En 't lijdt geen twijfel, of de eerste is 

 gedurende de geheele 19e eeuw wat al te domineerend geweest 

 en heeft wat al te zeer haar stempel gedrukt op de tegenwoor- 

 dig gebruikelijke methoden. Pas den allerlaatsten tijd begint 

 hierin vooral in Duitschland verandering te komen, 't Zij 

 mij in dit verband, vergund, belangstellenden te wijzen op 

 het uiterst belangrijke werk van prof. Waterstradt: „Die 

 Wirtschaftslehre des Landbaues", dac natuurlijk geheel en al 

 betrekking heeft op Europeesche toestanden, doch waarvan 

 de methode ook ongetwijfeld hier toegepast worden kan. 



Gaan we nu allereerst na, onder welke omstandigheden de 

 verschillende vormen van onderwijs tot hun recht kunnen 

 komen. 



De inrichtingen van landbouwonderwijs van een eeuw ge- 

 leden hadden bijna uitsluitend op het oog het practische 

 onderricht in de verschillende landbouwwerkzaamheden. Dit 

 is ook volkomen gerechtvaardigd, wanneer de landbouwende 

 bevolking nog de meest elementaire dingen verkeerd uitvoert, 

 waar b. v. in Europa een vruchtwisselsysteem met goede 

 grondbewerking en groene bemesting nog alle terrein ver- 

 overen moet op het oude braaksysteem, waar tegen de aller- 

 eerste wetten van de veehouderij en veefokkerij nog gezondigd 

 wordt, waar men de beteekenis van goed zaaizaad nog niet 

 inziet en onkruidbestrijding overbodig wordt beschouwd. 



Waar echter al deze dingen reeds min of meer gemeen 

 goed zijn geworden, moet de oude onderwijs-inrichting plaats 

 maken voor een andere. En bij deze is het doel, de keuze der 

 gewassen meer te laten aansluiten bij de raarkteischen, een 

 goede verhouding te brengen in de oppervlakten, voor ver- 

 schillende gewassen bestemd, tusschen staand en omloopend 

 bedrijfskapitaal, enz. enz. Maar deze dingen kunnen alle beter 

 dan in een enkel bepaald bedrijf onderwezen worden langs 

 zuiver theoretischen weg, waarbij dan tevens gelegenheid 

 bestaat om onderwijs te geven in de wetenschappelijke grond- 

 slagen van het landbouwbedrijf. Het doel is hier, het bedrijf, 

 van een handelsstandpunt bezien, goed in te richten. 



Het is nu de vraag nog, of laatstgenoemd type inrichting 



