— 529 — 



ook de beschikking dient te hebben over een bedrijf. Deze 

 kwestie is in Europa niet overal op dezelfde wijze opgelost. 

 In Holland heeft men bij de oplossing onderscheid gemaakt 

 tusschen land- en tuinbouwbedrijf, en dit volkomen terecht. 



Veel meer toch dan bij den landbouw heeft men bij den 

 tuinbouw te maken met bepaalde handgrepen, bepaalde werk- 

 wijzen, die ongetwijfeld op theoretische grondslagen berusten, 

 maar waarbij het niet op die grondslagen, maar op de practische 

 uitvoering aankomt. In Nederland is het landbouwonderwijs 

 dan ook geheel theoretisch, maar het tuinbouwonderwijs niet. 



In het bovenstaande heb ik uitsluitend op 't oog gehad de 

 gewone vakscholen, die dienen ter bereiking van de massa. 



't Spreekt vanzelf, dat die onderwijs-inrichting, waar de 

 voormannen op 't gebied van den landbouw worden gevormd, 

 aan andere eischen moet voldoen. Deze menschen toch zullen 

 of geroepen zijn om grooLe bedrijven te beheeren of wel om als 

 leeraar op te treden en in beide functiën tal van technische, 

 natuurwetenschappelijke en economische vraagstukken hebben 

 op te lossen. Verwacht mag das worden, dat dergelijke 

 hoogere onderwijsinrichtingen den studenten zullen bijbrengen 

 allereerst voldoende kennis der natuurwetenschappen, der eco- 

 nomie en van de techniek van 't landbouwbedrijf, benevens 

 voldoende wetenschappelijken zin en inzicht in de methode 

 van onderzoek, om zelfstandig hun taak te volbrengen. 



Ik wil thans van eenige landen de inrichting van 't land- 

 bouwonderwijs bespreken, waarbij ik 't uitvoerigst over Hol- 

 land handelen zal, daar dit op de ontwikkeling der toestan- 

 den hier den meesten invloed uitoefent. 



A. Landbouwonderwijs in verschillende landen. 



1. Nederland. In 't midden der vorige eeuw werd een 

 aanvang gemaakt met het landbouwonderwijs in Holland. 

 De eerste landbouwschool was gevestigd te Warfum. Het 

 was vooral Staring, die op de totstandkoming hiervan en 

 de inrichting groeten invloed heeft uitgeoefend. Men kan 

 niet zeggen, dat deze school een succes is geweest. Na ver- 

 schillende wederwaardigheden en na een dringend noodige 

 reorganisatie werd ze overgebracht naar Wageningen, waar 



