— 534 — 



Deze toestand bleek uitnemend te voldoen en telkens meer 

 werd, zeer ten voordeele van het onderwijs, daaraan deelge- 

 nomen door raenschen uit de practijk. En verleden jaar werd 

 deze toestand officieel als zeer juist erkend door de instelling 

 van een onderwijsdiploraa voor vaklieden-niet-onderwijzers. 



Uit het bovengeschetste is het thans wel gebleken, dat 

 gewoon theoretisch onderwijs niet voldoet, waar het geldt 

 een andere techniek in te voeren. Maar eveneens is practijk- 

 onderwijs ten doode opgeschreven als de landbouwtechniek 

 reeds voldoende hoog staat. Dit is op zeer demonstratieve 

 wijze gebleken uit de geschiedenis der onderwijs-inrichting 

 te Frederiksoord. 



Zooals waa' schijnlijk bekend is, werden daar op initiatief 

 van van Swieten een drietal scholen geopend, alle drie uit- 

 gaande van 't zelfde principe : een land-, een tuin- en een bosch- 

 bouwschoül. over deze laatste wil ik nu niet spreken, maar 

 wel over de beide eerste. De landbouwschool was ingericht 

 volgens 't systeem der Duitsche „Ackerbauschule", dus met 

 een proefbedrijf. Na een niet lange lijdensgeschiedenis ging 

 deze school te gronde. Dat dit niet kwam, doordat er geen 

 behoefte aan vakonderwijs bestond, blijkt uit den bloei der 

 later opgerichte theoretische school te Meppel. Maar zeer 

 terecht gingen de landbouwers uit van de stelling, dat zij 

 de techniek voldoende meester waren om hun kinderen die 

 te leeren; en van niet-landbouwers maakt ook een school 

 met proefbedrijf geen boeren. 



Ook de tuinbouwschool had een oefenterrein. En hoe 

 uitnemend hier deze combinatie was, blijkt duidelijk uit den 

 nog steeds toenemenden bloei van deze inrichting. 



Ik meen hiermede een in hoofdzaken juist beeld te hebben 

 gegeven van het lagere landbouwonderwijs in Holland en 

 zal daarop bij de bespreking van dat van Indië nog meer- 

 malen terug komen. 

 In de omringende landen: Duitschland, Denemarken, België, 

 vindt men verschillende systemen, die in onderdeelen van 

 't Hollandsche verschillen, maar vooral minder consequent 

 zijn doorgevoerd. Bij deze zal ik daarom niet stil staan, 

 maar wel bij enkele andere jongere cultuurstaten. 



