— 541 — 



schijnen hier zeer weinig invloed te hebben. Trouwens, dit 

 wordt ook bewezen door de jongste studie van dr. Rutgers 

 over de pepercultuur op Banka. 



En de uitspraak van den heer Wester, die wel op de hoogte 

 kan zijn, wijst er op, dat het op de Filippijnen niet veel beter is. 



B. Nederlandsch-Indië. 



Ik wil het bij de bespreking van het landbouwonderwijs 

 in Ned.-Indië thans niet hebben over 't middelbaar, noch 

 over dat aan de Cultuurschool en evenmin over de techniek 

 van het onderwijs zelf. 



Ik wensch alleen de vraag te bespreken, hoe men op de 

 beste wijze, d, i. op de vlugste en goedkoopste manier de 

 groote massa door elementair landbouwonderwijs kan brengen 

 tot betere bedrijfsuitkomsten. 



Deze vraag is echter niet een op zich zelf staande, maar 

 ze hangt nauw samen met een andere van algemeen agrarisch- 

 politieken aard, nl. in welke richting door de bemoeienis 

 van 't gouvernement met den inlandschen landbouw deze 

 laatste wordt bewogen. Dit is een kwestie van buitengewoon 

 groot belang, niet alleen omdat van de wijze van beantwoor- 

 ding hiervan naar mijne meening alle resultaat afhangt, maar 

 ook omdat die beantwoording invloed heeft op de techniek 

 van 't onderwijs zelf. 



Waar echter het onderwijssysteem hier geheel buiten blijft, 

 kan ik volstaan met te wijzen op deze belangrijke en zeer 

 urgente zaak, die reeds de aandacht trok der Kamers in 

 Holland, waar een zekere weg werd aangewezen, die naar 

 mijne meening niet de rechte is. 



Ik wensch thans over te gaan tot de bespreking van het 

 systeem van 't elementair landbouwonderwijs in deze kolo- 

 niën en ga de verschillende alleenstaande pogingen van vroe- 

 ger tijd stilzwijgend voorbij. 



Hoe heeft men tot nog toe getracht het probleem van 't 

 elementair landbouwonderwijs op te lossen? 



Zeer terecht zag men in, dat, alvorens met landbouwon- 

 derwijs te beginnen, het noodig is te weten, wat men onder- 

 wijzen zal. Een eerste stap in deze richting was de plaatsing 



