— 545 — 



toen men er over dacht, de inl. onderwijzer een rol te laten 

 spelen bij de invoering van elementair landbouwonderwijs. 

 Men ging toch bij den geheelen opzet uit van de onderstelling 

 (en volkomen terecht), dat het hier niet te doen was, als in 

 Europa, om invoering van theoretisch onderwijs in de land- 

 bouwwetenschap en de grondslagen daarvan, maar om onder- 

 wijs in verbeterde cultuurwijzen en op grond van wat de 

 ervaring nu leerde, koos men mede practijkonderwijs. Immers, 

 wanneer dit niet het geval was geweest, had men de thans 

 opgerichte landbouwscholen zuiver theoretisch landbouwonder- 

 wijs kunnen laten geven, wat de geheele kwestie veel ge- 

 makkelijker en veel goedkooper zou hebben gemaakt. Maar 

 men zag wel in, dat op die manier niets te bereiken zou zijn. 

 Hoe kan men dan meenen, dat men bij de invoering van 

 een nog meer elementairen vorm zou kunnen volstaan met 

 theoretisch onderwijs van niet- vakmenschen'? De consequen- 

 ties toch van ieder onderwijssysteem knellen te meer, naar- 

 mate dit onderwijs meer elementair wordt. Indien ergens 

 practijkonderwijs noodig is, dan is het juist op den ondersten 

 trap; de tweede en derde zouden desnoods nog zonder kun- 

 nen, maar de eerste stellig niet. 



Van deze zijde beschouwd, is er dus van de onderwijzers 

 niets te verwachten. Maar ook op andere wijze blijkt het- 

 zelfde. 



Wat zal een onderwijzer op een kampongcursus kunnen 

 behandelen? 'c Is maar 't beste, van wetenschappelijke grond- 

 slagen van 't bedrijf heelemaal niet te spreken, want daarvan, 

 snapt de gewone man niets, en als hij 't al snapt, dan kan 

 hij 't toch niet toepassen. Trouwens, hoeveel meer ontwik- 

 kelden zijn in staat om wetenschappelijke gegevens te ver- 

 werken tot voor hun bedrijf geldige regels? 



't Mag theoretisch heel mooi klinken, dat de landbouw niet ge- 

 baat is met recepten en dat ieder landbouwer zelf aan de hand 

 der wetenschappelijke grondslagen van het landbouwbedrijf zijn 

 eigen bedrijf moet inrichten, daaraan zijn we nog lang niet toe. 

 En tot zoolang geef ik de voorkeur aan goede recepten voor 

 iedere bepaalde streek, 't Is trouwens zeer de vraag, of we 

 hier wel ooit zoover komen als theoretisch wenschelijk zou 



