— 15 — 



Zoo was het resultaat, ook van ernstige, nauwkeurig 

 genomen proeven aanvankelijk onzeker en mocht men zich 

 afvragen, of die nieuwe methode wel ooit van practisch 

 belang zou worden bij de teelt van Leguminosen. 



Toch hadden intusschen ondernemende mannen de zaak 

 reeds in het groot aangepakt en op groote schaal reincul- 

 turen of zoogenaamde reinculturen verspreid of in den han- 

 del gebracht. Bij hun preparaten werd dan voor den land- 

 bouwer een aanwijzing gevoegd, hoe zij moesten worden 

 toegepast. De reclame werd daarbij vooral niet vergeten 

 en aankondigingen, dat op deze wijze de oogst van klaver, 

 boonen, erwten, lupinen of andere peulgewassen zou verdub- 

 beld of verdriedubbeld worden, werden niet achterwege 

 gelaten. 



Doch, terwijl bij nauwkeurige proeven de enting reeds 

 niet altijd slaagde, was bij de toepassing der handelsprepa- 

 raten het resultaat nog veel bedroevender. In Amerika was 

 het MooRE, wiens preparaat eerst met geestdrift werden 

 ontvangen. In de tijdschriften en dagbladen werd hij be- 

 groet als de weldoener, die het middel had gevonden om 

 den landbouw een tot nu toe ongekende productiviteit te 

 doen verkrijgen. Maar spoedig wilde men van zijn preparaten 

 niets meer weten. 



In Engeland was het Bottomley, die iets dergelijks 

 onder den naam „Nitrobacterine" verspreidde en wiens 

 verdiensten o.a. door Stead in de „Review of Reviews" 

 reeds bij voorbaat op uitbundige wijze werden verheerlijkt. 

 Doch ook van zijn cultures bleek den landbouwers al 

 spoedig de waardeloosheid. 



Het onderzoek van genoemde preparaten bracht trou- 

 wens aan het licht, dat men in beide gevallen met slordig 

 bereide, verre van zuivere culturen te doen had, waarin het 

 aantal waardelooze vreemde bacteriën dat der echte knol- 

 letjes- bacteriën verre overtrof. 



Over Bottomley's preparaat moest dan ook door Chit- 

 tenden in het tijdschrift Nature een paar jaar «^eleden 



