— 148 — 



dat ze daarvoor onbruikbaar zijn, hetzij door gemis aan homo- 

 geniteit van het materiaal, hetzij door een systematische 

 fout, veroorzaakt door ongelijkheid van den grond of door 

 verkeerde monstername. Er moet nog op gewezen worden, 

 dat een curve, die wat scheef uitvalt, niet altijd aantoont, 

 dat het uitgangsraateiiaal heterogeen was. In sommige 

 gevallen, waar de waarnemingen op biologische proeven 

 betrekking hebben, worden scheeve curven verkregen, 

 waarbij men de afwijking alleen verklaren kan door aan 

 te nemen, dat de groeivoorwaarden der planten of dieren 

 bij het experiment in een bepaalde richting overheerschend 

 waren. In vele van die gevallen, zooals b. v. in fig. 6 en 

 7, zal een gemiddelde behoorlijk betrouwbaar zijn, wanneer 

 het aantal waarnemingen maar groot genoeg is. 



Waarschijnlijke fout. 



Op het eerste gezicht ziet het er naar uit alsof geen 

 twee takken van wetenschap zoo ver van elkaar staan als 

 landbouwkunde en sterrenkunde. Wanneer men echter 

 de zaak goed beschouwt, blijkt het, dat ze toch in één 

 opzicht overeenstemmen; ze zijn beide aan de genade 

 van het weer overgeleverd. Astronomische metingen zijn 

 niet absoluut nauwkeurig, omdat ze afhangen van een 

 groot aantal wisselvallige atmosferische omstandigheden, 

 waarvan elk op zich zelf het waarnemingsresultaat te 

 hoog of te laag kan doen uitvallen. 



De astronoom moet dit onvermijdbare gebrek aan nauw- 

 keurigheid verhelpen door een groot aantal waarnemingen 

 te verrichten onder verschillende omstandigheden, en hier- 

 van het gemiddelde te nemen. Deze methode zal ook 

 door den landbouwkundige gevolgd moeten worden. 



De sterrenkundige, die van huis uit mathematicus is, 

 heeft een methode uitgewerkt om de nauwkeurigheid van 

 zijn gemiddelden te bepalen, een methode, die hij altijd 

 met groot voordeel toepast. De landbouwkundige kan 

 niet beter doen dan dit voorbeeld te volgen. Wanneer 



