- 169 — 



Wanneer we aannemen, dat het oogsten met zorg geschie- 

 den zal, dan kunnen we er verder niets meer aan doen 

 om de nauwkeurigheid, die bij het vergelijken van den 

 oogst verkregen zal worden, te veranderen. 



Wel kunnen we gemakkelijk verschillende methoden 

 toepassen om te schatten, hoeveel vertrouwen we in de 

 cijfers kunnen stellen. 



Bijvoorbeeld, de eenvoudigste wijze om de cijfers te 

 vergelijken zou zijn, de opbrengsten van de veldjes van 

 iedere variëteit te nemen en de middelbare fout voor ie- 

 dere soort te bepalen. 



Dan kan men door middel van bekende tabellen nagaan, 

 of zulk een verschil als we vinden tusschen de totaal 

 opbrengsten door het toeval kan ontstaan zijn of niet. 



Deze wijze van vergelijken kan verbeterd worden, wan- 

 neer men ieder veldje met zijn buurman vergelijkt en 

 de middelbare ^) fout bepaalt van de verschillen, die zich tus- 

 schen deze paren van naast elkaar liggende veldjes voordoen. 



Uit hetgeen werd medegedeeld over het voorkomen 

 van regelmatige bronnen van fouten volgt duidelijk, dat 

 de verschillen tusschen de veldjes paarsgewijze veel meer 

 afhankelijk zullen zijn van de eigenschappen der varië- 

 teiten en minder van de fouten dan wanneer de totale 

 beplante gedeelten met elkaar vergeleken waren. 



De middelbare fout zal daardoor kleiner worden, en 

 het vertrouwen, dat in het resultaat kan gesteld werden, 

 wordt er grooter door. 



Nog door een andere kunstgreep kunnen we de middel- 

 bare fout verminderen en onze zekerheid doen toenemen. 

 Yerdeelen we toch elk veldje voor het oogsten in 2 deelen 

 en oogsten we ieder deel afzonderlijk, dan krijgen we een 

 dubbel aantal vergelijkingen, en de veldjes, die maar half 



1) In mijn vorige verhandeling moet de naam gemiddelde fout 

 door middelbare vervangen worden, (zie N. C. Grotendorst, Beginselen 

 der Waarschijnlijkheidsrekening en van de theorie der fouten 1'D03, 

 blz. 111). 



