— 342 — 



voorschijn, waarom een zelfde kultuurplant hier zoo. 

 veel langer groeiperiode heeft dan daar, en ontwikkelt 

 zich tevens het verband met de grond- en luchttem- 

 peratuur. 



Dit voert ons naar 't geen vermeld wordt over de tem- 

 peratuur, 't eerste door Dr. van der Stok besproken on- 

 derwerp, alhoewel de schrijver zelf zegt, dat „bewolking 

 en regenval, veel meer dan de zonnestand, de temperatuur 

 der lucht bepalen". Dan zou ik bewolking en regenval 

 maar eerst besproken hebben; doch dit is een kleinigheid. 

 Op blz. 8 komen echter allerlei punten voor, die vreemd 

 aandoen: 



Is 3°.2 de laagste temperatuur ooit in de Bildt waar- 

 genomen? Dat kan toch niet; in Juli, zal erbij bedoeld 

 zijn. Maar dan is de vergelijking in de war, want 18°.9 

 wordt op blz. 7 voor Batavia als minimum opgegeven voor 

 Sept. 1877. De eenige oplossing is, dat ditzelfde minimum 

 IB^O óók eens in Juli is gehaald. Maar erg duidelijk staat 

 dat er niet. 



Dan volgt de zin: „Ook de hoogte boven de zee oefent 

 op deze uiterste waarden (van de temperatuur?) slechts 

 een betrekkelijk geringen invloed uit." 



Onwillekeurig rijst daarbij, vermoedelijk wel bij alle 

 lezers in Indië, de vraag, waarvoor de menschen dan toch 

 wel naar de bergen gaan? 



De eenige gegevens van plaatsen boven den zeespiegel, 

 door den schrijver vermeld, liggen in Borneo en de Batak- 

 landen. Over wat voor gegevens beschikte hij dan wel^ 

 of liever — niet ? In dit handboek der cultures mocht toch, 

 dunkt mij, wel vermeld worden, dat men op verscheidene 

 kinaondernemingen in de Preanger de kina op sommige 

 punten door thee heeft moeten vervangen, omdat de kina 

 telkens weer — doodvroor ! Het (voor de Tobahoogvlakte 

 genoemde) minimum van H» is dus nog heel wat te hoog; 

 en van Java zijn toch waarlijk te veel temperatuurwaar- 

 nemingen bekend, dan dat men om een beeld van de 



