— 344 — 



„Betrekkelijke vochtigheid, Regen en Donder" lezen wij 

 hier als titel boven het hoofdstukje. 



Ten aanzien van de betrekkelijke vochtigheid der lucht 

 heeft de schrijver — zooals reeds in den aanvang dezer 

 beschouwingen gezegd — inderdaad een toespeling — 

 meer is het niet ! — op zekeren invloed op den planten- 

 groei gemaakt. Wat er dan wel nog allemaal bij gekund 

 had? — Waarde lezer, zoo ge U hiervoor interesseert, lees 

 dan eens: Schimper's „Pflanzengeographie"; daar hebt ge 

 meer aan dan aan een opsomming hier van de leemten 

 van Dr. van per Stok's opstel. Maar over de beteekenis 

 van de relatieve vochtigheid der lucht voor de cultures en 

 voor de bereiding der marktprodukten, daarover behoeft 

 Schimper U niet in te lichten en dat doet hij dan ook niet. 

 Maar de schrijver van 't hoofdstuk „Klimaat" in de Oost- 

 Indische Cultures, had het wel behooren te doen. 



En nu over den regenval. Dr. van der Stok acht het 

 „volstrekt onmogelijk, omtrent dezen gewichtigen meteo- 

 rologischen (zou hier niet beter gestaan hebben: klimato- 

 logischen?) factor in een kort bestek een overzicht te 

 geven." Dan had hij dit den redacteur moeten zeggen ; 

 mogelijk, dat deze dan wat meer ruimte had toegestaan; 

 maar ook mogelijk, dat deze een ander had gevonden, 

 die het nog niet zoo volstrekt onmogelijk had geacht, 

 eenige meerdere voor de cultures belangrijke algemeen- 

 heden over den regenval in weinige bladzijden bijeen te 

 zetten. Zoo is 't bijv. lang niet zoo belangrijk, of een 

 regenval ergens van 4600—9000 m.M. varieert, als dat er 

 op Java plaatsen zijn met een gemiddelde van 7000 m.M., 

 tegenover andere van nog geen 900 m.M. Verder dat er 

 plaatsen zijn van 2000 — 2500 m.M., met geen enkele maand 

 onder 100 m.M., naast andere met een evengroot ge- 

 middelde en vast ieder jaar 3 tot 4 maanden met bijna 

 absolute droogte. Zonder zulk een vaste droogte bijv. geen 

 katoenkultuur, zonder een bepaald omschreven regenval 

 geen tabak voor de Europeesche markt. 



