— 239 - 



dikke lagen gevormd. Gelijktijdig met die zeediertjes bezon- 

 ken echter ook andere stoffen, voornamelijk zulke, welke 

 van het naburige land afkomstig waren, en door de rivieren 

 naar zee werden gevoerd, dus zand en klei. 



Omtrent dit zand laat zich iets bijzonders opmerken; 

 de bergen, waarvan het afkomstig was, moeten n. 1. uit 

 geheel ander gesteente hebben bestaan, dan al de groote 

 vulkanen, die men thans nog op Java vindt. Het zand 

 bestaat toch grootendeels uit kwarts (gemengd met wat 

 zirkoon en toermalijn), juist zoo als heden het zand van 

 Bunka en Billiton, en het zand van verscheidene rivieren 

 van Sumatra. Van deze laatste zandsoorten kan men 

 den oorsprong gemakkelijk aanwijzen in oude gesteenten 

 als graniet, gneis, zandsteenen, nü nog als bergen voor- 

 komende op de drie genoemde eilanden. Op Java vindt 

 men zulke bergen niet meer, maar — naar analogie, sterker 

 nog, naar de volkomen gelijksoortigheid van het zand in 

 het kalkgebergte, mag men zeker concludeeren, dat ook 

 dit zand van soortgelijke gebergten op Java afkomstig 

 is. Die gebergten zijn er echter, zooals gezegd, niet meer. 

 Of zij waren minder hoog, en zijn volkomen op, afgesleten, 

 óf, en dit is zeer waarschijnlijk, wat er van over was, is 

 in de diepte verzonken, en onze tegenwoordige vulkanen 

 zijn er op opgebouwd. 



Om kort te gaan — de kalksteen bestaat uit koolzure kalk, 

 plus kwartszand ; plus klei : de laatste echter maar in 

 geringe mate, in tegenstelling met de mergelgesteenteni 

 die later besproken zullen worden. 



Het klimaat is het sub (4) beschrevene op blz. 497 — 

 500 van den vorigen jaargang; d. w. z. een duidelijke 

 droge en een duidelijke natte moeson wisselen elkaar 

 af. Ten bewijze daarvan heb ik eenige cijfers uit van 

 Bemmelex's „Regenval op Java" in navolgend overzicht 

 vereenigd. 



