— 592 — 



men zandsteen; zoo heeft men grove en fijne zandsteenen, 

 naar de korrelgrootte van het oorspronkelijke zand. Zware 

 klei, zandvrij, kan ook verharden, en levert dan kleisteen, 

 gewoonlijk sterk gelaagd, en daardoor meer eigenaardig 

 kleilei genaamd. Maar tusschen zand en klei liggen allerlei 

 tusschenvormen, bijv. leem ; en nu gaat het niet aan, om 

 verharde leem maar eenvoudig fijnen zandsteen, of dadelijk 

 kleisteen te noemen, al is dat onder geologen ook nog 

 zoo gebruikelijk. Het feit, dat die verharde leem zich 

 anders gedraagt dan zandsteen of kleisteen of kleilei, mo- 

 tiveert voldoende zijnen eigen naam leemsteen, of beter 

 leemlei, met 't oog op de gelaagdheid. 



Wanneer water stroomt over zandsteen, dan zal't ervan 

 afhangen, wat er gebeurt: is de steen poreus, dan dringt 

 't water er in, en zal niet lang er over heen vloeien ; er 

 wordt dus 'weinig zand afgespoeld. Is de zandsteen niet 

 poreus, bijv. in geval van een vast kiezelig cement tus- 

 schen de zandkorrels, dan loopt het water er wel over- 

 heen, maar zonder veel zand mee te voeren. Stroomt 

 water over een bank van zware klei of kleisteen, dan wordt 

 het oppervlak spoedig glad gepolijst, en men staat ver- 

 baasd, hoe weinig zelfs snel stroomend water ervan mee- 

 neemt. Geheel anders, als het stroomt over leem, of de 

 hierbedoelde leemleien. Er zitten voldoende fijne bestand- 

 deelen in, lutum genoemd (zie blz. 363) om de leemlei 

 moeilijk doorlatend te maken; er gaat dus geen water 

 door verloren. De aanwezige klei zwelt in water op, 

 waardoor zandkorrels aan de oppervlakte losgewerkt wor- 

 den, en dus van een glad oppervlak geen sprake is; het stroo- 

 mende water heeft er meer vat op — kortom, van de leem- 

 leien wordt het allermeeste meegenomen ; zij slijten snel af, 

 en de rivieren uit hun gebied zijn grauwwit van kleur door 

 het vele fijne kwartslutum. Men kan dit laatste altijd 

 gemakkelijk herkennen aan de volgende eigenaardigheid: 

 Als men een glas vol van het troebele water schept en 

 er nu kalm i:i roert, zal men van ter zijde ziende, zijig 



