— 642 — 



dichte oerbosch gekapt en gebrand, en voor drainage van 

 het land gezorgd, in één woord: het land wordt geopend, 

 met behulp van — klamboes, dank zij onze kennis, in de 

 laatste tien jaren opgedaan ! En heeft men zoo tegenover 

 de malaria eenmaal vasten voet verkregen, dan wordt men 

 haar ook wel baas. 



Het land, hetwelk dank zij de verbeterde drainage 

 voor een groot deel boven het grondwater uitkomt, 

 blijkt vruchtbaar, rijk zelfs, te ifijn. Toch zal het, vermoed 

 ik, aan de W. zijde beter zijn, dan aan de O. zijde, omdat 

 het W. grenst aan bergland van andesietisch gesteente, 

 terwijl in het O. heuvels van tertiair gebergte, o. a. mergels, 

 liggen, die, zooals de lezer nu wel weet, aanslibbingen 

 leveren van zwaren grond, maar al te dikwijls behept 

 met physische gebreken. 



De delta is in 'd moeras, dus subhydrisch, afgezet. Wan- 

 neer de grauwe of grijze grond nu door de drainage boven 

 water komt, duurt het een geruimen tijd, aleer hij zich 

 aan dien nieuwen toestand heeft aangepast, en voldoende 

 superhydrisch dóórverweerd is. Gedurende dien tijd, dat 

 het voor menschen ook nog een ongezonde streek blijft, 

 is het voor de planten eveneens nog niet pluis. Ik kan 

 dan ook de vrees niet geheel onderdrukken, dat de uitge- 

 strekte aanplantingen van Hevea— welke boomsoort in haar 

 moederland, in Brazilië, voor zoover mij bekend, bij voor- 

 keur op rooden lateiietgrond, tusschen de ingesneden ri- 

 vieren en riviertjes, op iets hooger liggende stukken voor- 

 komt — nog wel wat van ziekte zullen te lijden hebben, 

 alvorens de grond den „Gesundungsprozess bis zur Boden- 

 gare" zal hebben doorgemaakt. Later, één menschen- 

 leeftijd verder, zal die streek een prachtig gezond kultuur- 

 land zijn; vóórdien komen echter, vrees ik, nog moeilijke 

 jaren !— 



• « 



Nu blijft nog over ter behandeling: de meest W. van 

 de 4 mooten, waarin ik mij Java verdeeld gedacht heb; 



