— 693 — 



ziekte gezocht moest worden, kon nimmer eenig organisme 

 als oorzaak aangewezen worden: in het beginstadium was 

 geen organisme — 't zij bacterie of schimmel — te vinden 

 (later drongen natuurlijk allerlei saprophyten in de zieke 

 deelen) en dit deed weer twijfel rijzen aan de besmettelijkheid. 



Teneinde hieromtrent nu zekerheid te krijgen, werd een 

 proefveld aangelegd op een terrein, dat gedurende vele 

 jaren niet in cultuur was geweest. Op een deel van dit veld, 

 groot 9 bedden, werd op iedere plantplek een hoeveelheid 

 van + i HL. tijn gehakte afval van Panama-zieke bacove- 

 planten in den grond gewerkt ; 9 bedden dienden als controle. 

 Het veld werd beplant met gezonde bacove-knollen, afkom- 

 stig van een plantage, waar geen panamaziekte heerschte. 



Het resultaat was zeer treffend. Op het geheele proef- 

 veld kwamen de planten krachtig op. Op de bedden, waar 

 het zieke materiaal was onderge werkt, werden echter na 

 een maand of vier reeds 42 planten (van de 252) panama- 

 ziek, 3 maanden later 72 planten en ten slotte was geen 

 enkele plant meer gezond: in April van dit jaar had de 

 ziekte hier alle planten aangetast. Op het controle-gedeelte, 

 dat ook 252 planten bevatte, werd geen enkele plant ziek. 



Dit sterk sprekende resultaat kan zeker niet anders ver- 

 klaard worden dan uit een sterke besmettelijkheid van de 

 panama-ziekte, en, al is het onderzoek nog pas in zijn be- 

 gin, het heeft er allen schijn van, dat wij hier weer te 

 doen hebben met een plantenziekte, die duidelijk besmet- 

 telijk is, doch waarin geen besmettend organisme te vinden 

 is. De Panamaziekte zou dan, na de mozaiekziekte van de 

 tabak en de nog sterker besmettelijke mozaiekziekte van de 

 tomaat (onlangs door Mej. Dr. Westerdijk beschreven), de 

 derde vertegenwoordiger van die interessante categorie 

 zijn 1). 



i) Onlangs verscheen een mededeeling, dat een Amerikaansch bacte- 

 rioloog als de oorzaak der Panama-ziekte— welke ook in Centraal Ame- 

 rika veel schade doet — een bacterie zou ontdekt hebben. Voorloopig klinkt 

 ons, die de ziekte zeer minutieus onderzocht hebben, dit bericht wat » Ame- 



